Η ψυχολογία του όχλου

-Το μόνο που νοιώθει η Μάζα… είναι η πείνα!

Κι όποιος μπορεί με ψεύτικες υποσχέσεις να την       

ταΐσει, τότε αυτόν πιστεύει και προσκυνά!-

Sigmund Freud

Οι μάζες ακολουθούν μαγεμένες αυτούς που δίνουν τα περισσότερα ή έστω τα υπόσχονται. Καθώς ο κίνδυνος της αβεβαιότητας για τη ζωή, πάντοτε θα κάνει τους ανθρώπους ν’ αναζητούν ασφάλεια από κάθε είδους εικονικού, εξωτερικού ή εσωτερικού και ανεξήγητου φόβου.

Έτσι το σύνολο που αναπόφευκτα δημιουργείται, -όχλος-ύστερα απ’ το κάλεσμα της μάζας, ακολούθως, δημιουργεί την ψεύτικη ανάγκη για νόμους, κανόνες και θεσμούς. Τους οποίους είναι υποχρεωμένο το κάθε μέλος ν’ ακολουθεί πιστά, εάν όχι και τυφλά.

Μα μιας κι είναι όντως εύκολο για κάποιον που νοιώθει πραγματικά ελεύθερος, ν’ αμφισβητήσει την αναγκαιότητα της όποιας αδιαλλαξίας αυτών των εντολών. Κατανοώντας πως όλα φτιάχτηκαν για να επιβάλουν πάνω στις σκέψεις των ανθρώπων τη δύναμη και την ωφελιμότητα της εκάστοτε εξουσίας. Αντί για την όποια ουσιαστική βελτίωση του ατόμου.

Όντας ο ίδιος η βάση και το πρωταρχικό υλικό -κι όχι το εξάρτημα- που οδηγεί επιτέλους στη δημιουργία μιας δίκαιης κοινωνίας ανθρώπων, η οποία βασίζεται στην προσωπική ηθική και εντιμότητα.

Και που η εξέλιξη της… οδηγεί τελικά στον πραγματικό πολιτισμό!

Εντούτοις, η ακατάσχετη τάση και ακόρεστη επιθυμία της πλειοψηφίας των ατόμων, που τρέχουν να κρυφτούν μες το ανώνυμο πλήθος, θρησκευτικά δόγματα, στρατός, πολιτικά κόμματα και κάθε λογής ιδεολογίες συστράτευσης. Οι οποίες εδράζονται σε στρεβλές πάντα και βασικά αφηρημένες έννοιες, περί του τι είναι πρακτικά ορθό ή και ωφέλημα βολικό ακόμα.

Αποκλείοντας όμως άμεσα και χωρίς περισσότερη σκέψη τις οποίες προσωπικές επιλογές.

Οδηγώντας αναπόφευκτα πίσω σε αρχέτυπα και ένστικτα επιβίωσης, που ο άνθρωπος προσπαθεί να ξεπεράσει αιώνες τώρα. Καθώς τα πρότυπα της παιδικής ηλικίας, μας έχουν μάθει πως η συνεχής επαφή με το στενό κοινωνικό περιβάλον.-Οικογένεια, σχολείο, πόλη, εθνότητα κτλ-Μας προσφέρουν πάντα την αίσθηση της ασφάλειας, μες σ’ ένα οικείο σύστημα συμπεριφοράς, επικοινωνίας και πλαίσιο κανόνων.

Καθώς η έντονη επίδραση του εδώ, του τώρα και του εγώ,                  -υποσυνείδητα- βιώνεται ακόμα ως μια παιδαριώδης αντίληψη της πραγματικότητας, αρνούμενη ν’ αποστασιοποιηθεί εν τέλη απ’ όλα αυτά. Προχωρώντας ίσως εξελικτικά στη βιωματική πλέον αντιμετώπιση ενός αισιόδοξου μέλλοντος. Ως το τελικό αποτέλεσμα της απόκτησης μιας ελεύθερα υπεύθυνης σκέψης.

Έτσι οι μάζες ζουν συνεχώς -σχεδόν αδιάλειπτα- σε μια νωθρότητα, όπου το κύριο χαρακτηριστικό της είναι.

Ή σε γενικές γραμμές παντελής έλλειψη λογικής σκέψης, καθώς αρνούνται πεισματικά να παραιτηθούν από τις ορμές ή τις ορμέμφυτα άρρωστες απόψεις τους. Φοβούμενες πως κάτι τέτοιο θα επιβάλει και την απομάκρυνση από μια άρρωστη και ψευδής ελευθεριότητα.

Αφού ακόμα κι αν εμφανιστεί ένα καθ’ όλα ευγενές πρότυπο καθοδήγησης. Πάντοτε υπάρχει ο κίνδυνος να υπο-κύψει στις ανόητες αλλά και παράλογες επιθυμίες του όχλου, παρά το αντίθετο.

Έτσι η μάζα, συχνότερα, τείνει να γίνεται παντελώς ανίσχυρη απέναντι στα πάθη και τα ένστικτα που τη δημιούργησαν αρχικά. Παραμένοντας δογματικά αγκιστρωμένη σε δο-ξασίες και πνευματικά αδιέξοδα. Στην πλήρη δηλαδή εφαρμογή των ελαττωματικών θεσμών, κανόνων και θεωρείων.

Κι ενώ η αναγκαιότητα της πολυπολιτισμικότητας αναδεικνύεται πλέον ως δημιουργικά εξελικτική. Εντούτοις, η εφαρμογή προβληματικών ιδεών ή νόμων και των παγιωμένων κοινωνικά στείρων απόψεων, είναι συνεχής. Καθιστώντας τελικά τα μέλη ενός κοινωνικού συνόλου μαζικά απρόσιτα ή και απόμακρα, απ’ ό,τι το νέο ή διαφορετικό.

Καθώς, μέχρι τώρα, ελάχιστες ήταν οι φορές όπου κάποιες ολιγομελείς πολιτισμικές ομάδες κατέδειξαν μια τέτοια πνευματική ποιότητα και οξυδέρκεια, προς αποδοχή και κατανόηση. Μιας και καμία ανθρώπινη κοινωνία, συνολικά, δεν έχει ποτέ μέχρι σήμερα καταφέρει ν’ αποκτήσει αυτόν τον τρόπο ελεύθερης σκέψης. Που αναπόφευκτα ίσως την οδηγήσει σ’ εκείνους τους θεσμούς, όπου η μοναδικότητα δεν θα είναι απλά αποδεκτή, αλλά και παραγωγικά επιβεβλημένη.

-Χίπις, παιδιά των λουλουδιών, κοινοβιακή ζωή…!-

Αντιθέτως, τόσο παράδοξα, η αίσθηση ανημπόριας που ενστικτωδώς είναι εγγεγραμμένη μέσα μας, από τη βρεφική και νηπιακή ηλικία, ξυπνά συνεχώς την ανάγκη για προστασία.

Ανταποκρινόμενοι έτσι στο κάλεσμα των μαζών για συστράτευση, απαλύνοντας πρόσκαιρα τους όποιους φόβους   για ενδεχόμενα ασαφείς κίνδυνους. Εξασφαλίζοντας εικονικά την εγκαθίδρυση μιας έντονα καθησυχαστικής σκέψης για την ικανοποίηση των επιθυμιών.  

-Φόβος, μοναξιά και αδυναμία αποδοχής.-

Ωστόσο, εύκολα και πολύ βολικά, όλοι αντιλαμβανό-μαστε τον εαυτό μας ως το τακτικό μέλος μιας αγέλης, ενός δήθεν ισχυρού συστήματος παρουσιών που μας προστατεύει.

Ενώ ταυτόχρονα μας προσφέρεται κάθε καθησυχαστική αίσθηση ασφάλειας, αν και εικονικά ψευδής. Που τόσο πολύ έχουμε ανάγκη, λόγω της βαθιάς αδυναμίας μας προς εξέλιξη και πραγματική πολιτισμική πρόοδο.

Καθώς αυτή η άνευ όρων ένταξη προς αποδοχή και διαγραφή του αισθήματος φόβου και μοναξιάς, οδηγεί τελικά το άτομο στην αδυναμία να σκεφτεί από μόνο του. Απαλλάσσοντας έτσι τον εαυτό του από κάθε πραγματική αξία ζωής.

Απορρίπτοντας τελικά, ακόμη και τον ίδιο του τον εαυτό!

Υποτάσσοντας αναμφίβολα το εγώ του, ως πλήρως εξαρτώμενο αντικείμενο μιας μηχανιστικής λειτουργίας, αντί για ένα παραγωγικό μέλος. Αυτό που θα έπρεπε δηλαδή να είναι κανονικά, παντού και πάντοτε, σ’ ό,τι κατ’ επίφαση ονομάζεται πλέον σύγχρονη κοινωνία.

Ωστόσο, ίσως αναπόφευκτα, μετά απ’ όλες αυτές τις απογοητεύσεις που υφίσταται ως εντελώς ομογενοποιημένος     ο άνθρωπος μέσα σ’ ένα μη λογικό πλήθος, καταλήγει τελικά    να φοβάται τα πάντα!

Εντούτοις, είναι εντελώς ψευδές πως οι άνθρωποι στην εποχή μας, ενταγμένοι σχεδόν καθ’ ολοκληρίαν στην απεριόριστη κυριαρχία της μάζας, είναι πιο ηθικοί ή περισσότερο ευτυχείς. Καθώς είναι βέβαια πρόδηλο πως η τυφλή υπακοή στις επιθυμίες του ανίκανου να σκεφτεί λογικά πλήθους. Οδηγεί μαθηματικά στην υποταγή του ατόμου στα πιο άγρια και ερεβώδη ένστικτά του.

Μη δίνοντας καμία δυνατότητα ν’ απεξαρτηθεί από αυτά, κάποτε.

Έτσι η κάθε μορφή ανηθικότητας, ελλείψει ηθικού αισθητηρίου, βρίσκει πεδίο δόξης λαμπρό, καλά κρυμμένη πίσω και μέσα σ’ έναν όχλο που προχωρά ακάθεκτος χωρίς ηθικά στηρίγματα, τα οποία να εδράζονται στη λειτουργία της λογικής σκέψης, έστω και για λίγο.

Καθώς υπερεκτιμώντας και παρερμηνεύοντας την ανάγκη για συλλογικότητα, βασίζοντας πάνω της την όποια τάχα κοινωνική αποδοχή. Αποκλείουμε αναπόφευκτα, άδικα και τόσο σπάταλα, κάθε ξεχωριστή άποψη για το σωστό.

Καθιστώντας όμως εντελώς στείρα την όποια προσπάθεια για συνολική πρόοδο και πραγματική πνευματική εξέλιξη.

Καταδεικνύοντας και πάλι τοιουτοτρόπως… χωρίς άλλην επιλογή!

Πως ο άνθρωπος, ως ένα αδύναμο πνευματικά ον, άγεται και φέρεται ανάλογα με τις ορμές του.

Μα πως θα μπορούσε τάχα η ανθρωπότητα ν’ απαλλαχθεί από αυτήν τη δυστοπική ανάγκη για συναγελασμό και άρρωστη αποδοχή…;

Ωστόσο, ο δρόμος που ανοίγεται για κάτι τέτοιο, είναι σαφώς φαρδύς κι ατελείωτος. Καθώς οι κάθε λογής επιστήμες και η κάθε μορφή επιστημονικής έρευνας, προσφέρουν επί του παρόντος τουλάχιστον, την καλύτερη διέξοδο και διαφυγή από τον ανόητο φόβο της άγνοιας. Τοποθετώντας τις σκέψεις των ατόμων, ίσως όχι προς την απόλυτα σωστή κατεύθυνση, αλλά σίγουρα προς τη δυνατότητα μιας άλλης επιλογής.

Κι αφού λοιπόν οι μάζες στερούνται λογικής σκέψης, απουσίας ίσως ενιαίου εγκεφάλου, καθώς δε δύνανται ν’ αφο-μοιώσουν τελικά τίποτα το ιδιαίτερα ξεχωριστό. Στηρίζοντας  πάντα τη δύναμη τους στην άγνοια και τον φόβο των πολλών.

Η ένταξη των ανθρώπων σ’ αυτές, χωρίς άλλη σκέψη, θα αποπροσανατολίζει συνεχώς την ανθρωπότητα. Οδηγώντας τη, ξανά και ξανά, στα επικίνδυνα κι αδιέξοδα μονοπάτια ενός ολοκληρωτισμού.

Καθώς το προσωπικό όφελος, μαζί με την ανοησία που γεννάται απ’ την ωφελιμιστικά αρρωστημένη ύπαρξη της μάζας, πάντα θα επιβάλλεται τελικά πάνω στην κοινωνική ηθική. Της οποίας τα ειρηνικά κι ανεπαρκή ίσως όπλα γι’ αντί-σταση και σωτηρία, φαντάζουν στ’ αφτιά των πολλών ως λόγια κενά περιεχομένου.

Υστερόγραφο

Το παρόν κείμενο είναι αφιερωμένο σε κάθε λαϊκή εξέγερση για δικαιοσύνη, αλήθεια και ισονομία. Αλλά και σε κάθε προσωπική προσπάθεια αυτοβελτίωσης.

Παρόλο που η ιστορία έχει καταδείξει, πολλές φορές!

Πως κάτι τέτοιο… εάν δεν προέρχεται πρώτα από μιαν εσωτερική ολοκλήρωση πνευματικότητας, προς απόκτηση προσωπικής ηθικής και εντιμότητας, -όντας ίσως κάτι τόσο ουτοπικό- είναι μάλλον μία ακόμα αυταπάτη.

Υποσημείωση

Ο λόγος για τον οποίο επέλεξα να κοινοποιήσω τώρα το ανωτέρω κείμενο. Είναι η θλιβερή διαπίστωση πως κι εγώ κάποτε, ήμουν ένα ασήμαντο μέλος αυτής της Μάζας.

Αν και η συνειδητοποίηση… ίσως να είναι τελικά μια κάποια λύτρωση!

Ευ Δαίμων