«Είναι όντως πολύ δύσκολο να αισθανθείς περιφρόνησηγια τους άλλους, όταν μάλιστα βλέπεις καθαρά τον εαυτό σου στον καθρέπτη». -Harold Pinter- Ελεύθερη μετάφραση
Η εμμονή των Βρετανών λογοτεχνών με το θέατρο, είναι όντως χαρακτηριστικά εμφανής, όσον αφορά δε τους περισσοτέρους. Έτσι, αναπόφευκτα, ασχολούμενοι επί του παρόντος με αυτούς τους σπουδαίους συγγραφείς! Είμαστε όντως υποχρεωμένοι να εμβαθύνουμε στα δικά τους κριτήρια και επιλογές, με απόλυτο σεβασμό και αποδοχή.
Καθώς, μετά τον υπέροχο Όσκαρ Ουάιλντ, ένας ακόμη κατεξοχήν θεατρικός συγγραφέας, ακολούθησε τον άγραφο ίσως κανόνα του ενός και κάτι μυθιστορήματος. Επιλέγοντας πάντα συνειδητά, χωρίς πολλές ενοχές, στην αφιέρωση και τη συγγραφή πολλών και σπουδαίων θεατρικών έργων.
Από κάποια ίσως κρυφή αγάπη προς τους αρχαίους Έλληνες δραματουργούς και ποιητές! Ή πάλι, ίσως, από μιαν ασυνείδητη επιθυμία να διασωθεί ο ίδιος. Από τη διαγραφή του χρόνου και τη λήθη που επιφυλάσσεται στη μετριότητα, χωρίς εξαιρέσεις.
Έτσι, ο Χάρολντ Πίντερ, ένας απ’ τους μεγάλους και πολυβραβευμένους λογοτέχνες. Μας προσέφερε πλήθος θεατρικών έργων, που παρουσιάστηκαν και θα συνεχίσουν να παρουσιάζονται συνεχώς επί σκηνής, ραδιοφώνου, αλλά και στον κινηματογράφο.
Φανατικός άλλωστε θιασώτης του ασαφούς…!
Μας προσφέρει απλόχερα τη δυνατότητα να δούμε τόσα πολλά, μες απ’ την ευαισθησία των έργων του, μιας τόσο ευφυούς όσο και ιδιαίτερης γραφής. Όσα δηλαδή η απλή ματιά της καθημερινότητας, χαρακτηρίζει ως απλοϊκές πράξεις άνευ αξίας.
Εκεί ακριβώς, όπου ο σπουδαίος και τόσο συνεχόμενα επίκαιρος θεατρικός συγγραφέας, αποκαλύπτει. Πως οι -χωρίς καμία φαινομενική αξία- ακούσιες πράξεις μας. Είναι ίσως η μοναδική απάντηση, τόσο αναπάντεχα, στο αναπάντητο αίνιγμα της ζωής. Εκεί δηλαδή όπου υπάρχουν καλά κρυμμένες όλες οι σκοτεινές ερωταπαντήσεις, που αναζητούμε σχεδόν εμμονικά.
Συγχωρέστε το λογοπαίγνιο με τις λέξεις… αλλά δεν μπόρεσα ν’ αντισταθώ άλλο στην περίσταση!
Παρ’ όλα αυτά όμως, ο Πίντερ, είναι ένας απόλυτα απαιτητικός δάσκαλος. Καθώς την ώρα της όποιας ανάγνωσης, οπτικά, ακουστικά ή και ταυτόχρονα. Απαιτεί συνεχώς κατά τη διάρκεια της μαθητείας μας, τη δέουσα προσοχή και επιμέλεια προς κατανόηση ενός βαθύτερου πάντοτε νοήματος. Αυτού της φαινομενικά παράλογης σκέψης, χρησιμοποιώντας ακόμη και το κωμικό στοιχείο του δράματος, ως εντελώς απαραίτητου συντελεστή.
Καθώς, τόσο πολύ, ο θεατρικός αυτός συγγραφέας, όχι μόνον απαιτεί να λάβουμε μέρος στο όλο εγχείρημα… αλλά και μας επιβραβεύει τελικά για το ευτυχές αποτέλεσμα, μ’ έναν τόσο ξεχωριστό τρόπο γραφής και ανάγνωσης.
Βάζοντάς μας, ως παρουσίες πλέον, με τη χειμαρρώδη γραφή των εννοιών του, να συμμετέχουμε δια ζώσης στα έργα του. Προκαλώντας ταυτόχρονα, μια προσωπικά συναισθηματι-κή καταιγίδα, που μέχρι τώρα, δεν γνωρίζαμε καν την ύπαρξή της.
Στο ανωτέρω λοιπόν μυθιστόρημα, ο Πίντερ, μας παρουσιάζει τρεις παιδικούς φίλους ως ηλικιακά ώριμους άνδρες, που αρνούνται ίσως πεισματικά να εγκαταλείψουν τον τρόπο σκέψης της νεότητας. Μετατρέποντας τελικά τον εαυτό τους, σε κάτι πιο πρακτικά λειτουργικό.
Καθώς αντιπαλεύουν συνεχώς, γενικολογώντας, με φράσεις, πράξεις και φαντασιώσεις, χωρίς την ανάγκη έστω μιας κάποιας σαφήνειας. Η οποία όμως αποπνέει έναν καθω-σπρεπισμό, που τους κάνει ν’ ασφυκτιούν μέσα στα εικονικά τους αδιέξοδα. Έτσι συνεχίζουν να παίζουν, παίρνοντας ο ένας τα παιχνίδια του άλλου, χωρίς κάποιο βαθύτερο νόημα.
Μιας κι έτσι κάνουν τα παιδιά… παντού και πάντα!
Αρνούμενοι όμως να προσχωρήσουν σ’ έναν άλλο τρόπο σκέψης, παραδιδόμενοι τελικά στο αναπόφευκτο. Ξεπερνώντας ίσως μιαν επίπλαστη αθωότητα που τους αποπροσανατολίζει, προς χάρις μιας τόσο κενής κι ανόρεχτης συμβατικότητας.
Άλλωστε, εδώ ο συγγραφέας αφήνει με γλαφυρότητα να διατυπωθούν ελεύθερα οι οποίες απόψεις του στις σελίδες του βιβλίου. Πάντοτε βέβαια, υπό την επήρεια των έντονων ίσως και ανώριμων συναισθημάτων. Τα οποία κι ο ίδιος, μαζί μ’ εμάς, δεν μπόρεσε να ξεπεράσει ποτέ.
Επαναφέροντας έτσι συνεχώς τους ήρωες του βιβλίου στην αρχική τους κατάσταση, αυτή του πνευματικού νάνου, αποφεύγοντας κάθε δογματισμό σκέψης και άποψης για τα πάντα.
Χωρίς όμως… υπαρκτό ή ορατό αποτέλεσμα.
Αλλά με μια υποδόρια διατύπωση και αίσθηση της αλήθειας των παιχνιδιών, που δεν είναι τίποτε άλλο. Παρά μία σαρωτικά ακατανίκητη πραγματικότητα.
Όλων μας…
Απαλλαγμένοι όμως μέχρι τέλους, χωρίς ίχνος ένοχων, για να την αντικαταστήσουμε με οτιδήποτε άλλο.
Παραμένοντας όμως κάπως έτσι… αμετανόητα ανώριμοι, και άνδρες – παιδιά, για πάντα! -Καρλ Γιουνγκ
Καθώς το ανωτέρω έργο μας αποκαλύπτει ξεκάθαρα, με όπλο την τόσο ιδιαίτερη αφήγηση. Μια βαθιά κρυμμένη εσωτερικότητα του συγγραφέα, που μες από τα έργα του μας αποκαλύπτεται τόσο αινιγματικά.
Ο ίδιος, γόνος εργατικής τάξης, ανέπτυξε από νωρίς πολιτική άποψη. Συμμετέχοντας ενεργά με την ακτιβιστική του δράση και την έντονη παρουσία του στα γράμματα. Ως ένα ενοχλητικά απροσπέλαστο εμπόδιο για τις όποιες βίαιες πρακτικές κάθε μορφής εξουσίας. Καθώς δε φειδόταν λόγων, μα ούτε και πράξεων! Για να στηλιτεύει συνεχώς την όποια πολιτική παραδοξότητα, σε ανάλογες πάντα περιστάσεις.
Μέχρις του σημείου…!
Να γίνεται όχι μόνον αντιπαθής, ως μη ευπρόσδεκτος από κυβερνήσεις παγκοσμίως, αλλά και αυθαίρετες πολιτικές πρακτικές. Μα και δήθεν προβληματικά ακατανόητος, απ’ το κατεστημένο της πρώιμης μεταπολεμικής περιόδου.
Όπως άλλωστε συμβαίνει, σχεδόν σ’ όλους τους μεγάλους λογοτέχνες και ποιητές, άμα τη εμφανίσει τους.
Γι αυτό άλλωστε… όπως ανέφερε ένας άλλος
βραβευμένος Άγγλος ποιητής, μάλλον για τον εαυτό του!
Εάν θέλεις να κάνεις κάποιον να μη γράφει, τότε, δεν
έχεις παρά να του δώσεις το Νόμπελ λογοτεχνίας.
-T.S Eliot-
Με τον οποίο, ευελπιστούμε ν’ ασχοληθούμε πολύ αργότερα. Όταν αισίως καταλήξουμε κάποτε στο δυσκολότερο μέρος της παγκόσμιας λογοτεχνίας.
Που δεν είναι άλλο… παρά η ποίηση!
Αν και στην περίπτωση του Χάρολντ Πίντερ, μιας και δεν υπήρχε άλλη επιλογή. Το ανωτέρω βραβείο, δόθηκε μεν, αλλά σε προχωρημένη ηλικία. Μόλις δυο χρόνια πριν το θάνατό του. Όντας ο ίδιος πλέον ασθενής και μάλλον για κάποιους εντελώς ακίνδυνος.
Υστερόγραφο
Αν και η σχεδόν αντιπάθεια για τους εξ Μ. Βρετανίας ορμώμενους, πλην Σκοτσέζων, Ιρλανδών και κάποιων λίγων εξαιρέσεων, αλλά και του πολύ καλού φίλου μας Alex.
Είναι όντως από καιρού εκπεφρασμένη…!
Εντούτοις -σε καμία περίπτωση- δεν θα μπορούσαμε να κρύψουμε τον αμέριστο θαυμασμό μας για τον Χάρολντ Πίντερ. Ως πραγματικά, έναν από τους σπουδαιότερους των θεατρικών συγγραφέων, μόλις του περασμένου αιώνα. Αλλά και του συνόλου, εν γένη, της παγκόσμιας λογοτεχνίας.
Απολαύστε τον…!
Ευ Δαίμων
Ευ Δαιμονία 