-Οι κάθε λογής επαναστάτες, δεν έχουν οιαδήποτε ιδέα για την ελευθερία και τα ανθρώπινα δικαιώματα, καθώς πολύ γρήγορα αλλοτριώνονται από το δηλητήριο της εξουσίας.-

-Αλεξέι Μαξίμοβιτς Πέσκοφ ή Πεσκώφ-  

Ένας ακόμη Ρώσος συγγραφέας τον οποίο δεν πρέπει να παραλείψουμε ή και να προσπεράσουμε αδόκιμα, σ’ αυτή την ιδιαίτερα ευχάριστη και λυτρωτική επικοινωνία μας με την παγκόσμια, κλασσική κι αθάνατη λογοτεχνία.

Καθώς ο Γκόρκι, ένας ακόμη βασανισμένος άνθρωπος των γραμμάτων, υπέμεινε με στωικότητα κάθε ταλαιπωρία της ζωής, μέχρι τέλους! Ξεπερνώντας με θάρρος και αυταπάρνηση κάθε εμπόδιο που συνάντησε στον δρόμο του για την αθανασία της παρουσίας του στην υπέροχη τέχνη της γραφής.

Γι’ αυτό άλλωστε… και το λογοτεχνικό του ψευδώνυμο-Γκόρκι- σημαίνει πικρός στα ρωσικά!

Λίγα λόγια για την πολυτάραχη ζωή του, αν και κάτι τέτοιο ίσως είναι πολύ δύσκολο! Αφού πάμπτωχος όπως ήταν και σε πλήρη απόγνωση, – στην ηλικία μόλις των είκοσι ετών – αποπειράται να τερματίσει τη ζωή του, ευτυχώς για όλους εμάς με πλήρη αποτυχία. Καθώς ακόμα και η σφαίρα που εισήλθε στο σώμα του, από σεβασμό μάλλον, δεν τον σκότωσε!

Καθώς παρέμεινε μέσα του για μεγάλο διάστημα, λες και δεν ήθελε ούτε κι αυτή να τον εγκαταλείψει, όπως άλλωστε η φτώχεια, η μοναξιά που τον διέκρινε, αλλά και η γενναιότητα που είχε πάντοτε.

Παρόλο που η εξουσία της εποχής του, επίσης χωρίς επιτυχία, προσπάθησε να τον εξοντώσει φυλακίζοντας ή στέλνοντάς τον στην εξορία της Σιβηρίας.

Δηλαδή όσο πιο μακριά γινόταν από τον κόσμο…!

Στην αγωνιώδη προσπάθειά της ν’ απαλλαγεί από τη  δύναμη της πένας του, αλλά και την αντοχή της αδάμαστης ψυχής του.

Ενώ ακολούθως, για να μπορέσει να διαβιεί υποτυπωδώς μέσα σε μια δυστοπική κοινωνία, που εξέφραζε με κάθε τρόπο τις αδιέξοδες εικόνες ενός ολοκληρωτισμού. Ο ίδιος δούλεψε σκληρά κάνοντας πολλές εργασίες, ως εργάτης, κολίγας και ναυτικός. Αλλά και οτιδήποτε άλλο του προσέφερε ένα πενιχρό μεροκάματο προς επιβίωση.

Ωστόσο, ως πρωτοπόρος ίσως του ρεαλισμού στη χώρα του, βρέθηκε εξ αρχής απέναντι στις κοινωνικές πρακτικές της αστικής τάξης, συμπορευόμενος με τις επαναστατικές μορφές της εποχής του.

Τους οποίους όμως και απέρριψε λίγο αργότερα, όταν με μεγάλη του λύπη διαπίστωσε πως δεν ενδιαφέρονταν ποσώς για δικαιοσύνη, ελευθερία και ισότητα, παρά για εξουσία και ιδεολογική διαστροφή.

Έτσι παρέμεινε πιστός, μέχρι τέλους, στις Ουμανιστικές απόψεις του για την κοινωνία των ανθρώπων, αλλά και στον προσωπικό του αγώνα για το δίκαιο, παντού στον κόσμο.

Σε αυτό λοιπόν το μικρό διήγημα, ο συγγραφέας μας αποδίδει τόσο γλαφυρά την εικόνα της μεγαλύτερης δύναμης που οδήγησε τον άνθρωπο μέχρι σήμερα, και που δεν είναι άλλη από τη δημιουργία της ζωής. Προνόμιο βέβαια που έχει μόνον το άλλο φύλλο, μιας και ημείς -τα αρσενικά- μάλλον μόνο για ψευτομαγκιά και καταστροφές είμαστε ικανοί τελικά.

Έτσι ο Μαξίμ Γκόρκι μας αποκαλύπτει μες απ’ το σπουδαίο έργο του, την ασταμάτητη δύναμη της αλήθειας, της ζωής και της γυναίκας! Που όχι μόνο έχει περισσότερες αντοχές από ένα ανόητο κι ανίκανο ν’ αντισταθεί στα πάθη και ένστικτα του αρσενικό. Αλλά έχει και τη μοναδική ικανότητα να νοιώθει και να κατανοεί σχεδόν τα πάντα, στην ολότητά τους.

Όσα αξίζουν βέβαια πραγματικά…!

    Υστερόγραφο

Πραγματικά -ως αρσενικό- δεν έχω ακόμα καταλάβει γιατί επέλεξα να γράψω τώρα αυτό το κείμενο, και γιατί ξεδιάλεξα το συγκεκριμένο διήγημα του μεγάλου και σπουδαίου αυτού Ρώσου συγγραφέα.

Ίσως… γιατί κάποια συναισθηματική έλλειψη ήρθε πάλι τόσο αναπάντεχα να με συναντήσει βραδιάτικα!

Υποσημείωση

Γι’ αυτό.. ν’ αγαπάτε και να φροντίζεται τη μητέρα σας, όσο την έχετε ακόμα, γιατί είναι ο μοναδικός άνθρωπος που σας αγαπά και σας σκέφτεται συνεχώς, σ’ αυτήν τη ζωή.

Πλην ίσως κάποιων εξαιρέσεων… που επιβεβαιώνουν όμως και πάλι τον κανόνα!

Κι αυτό γιατί… κάποιοι άλλοι -άτυχοι άνθρωποι- δεν γνωρίσαν ποτέ μάνα!

Ευ Δαίμων

Έρμαν Έσσε   -Hermann Hesse-

                                    

                                

              -Η πραγματική αποστολή του ανθρώπου, είναι              

                     να βρει τον δρόμο προς τον εαυτό του.-

                     -Καθώς μόνο οι ιδέες που ζούμε στην         

                              πράξη, έχουν κάποια αξία.-

                                                                       Έσσε

      Ο Γερμανός λογοτέχνης -με Σουηδικές ρίζες- είναι ίσως   από τους ελάχιστους συγγραφείς που ξεπέρασαν τόσο εύκολα  τα όρια της καταγωγής τους.

    Όπως ο Νίτσε άλλωστε… καθώς και οι δυο προορίζονταν  για ιερείς!

     Εντούτοις, οι βαθύτερες ανησυχίες τους για το τι είναι πραγματικά ο άνθρωπος, τους πήραν μακριά από κάτι τέτοιο.

      Εσωστρεφής και ιδιαίτερα μοναχικός, κατά μία έννοια,ο Έσσε οδηγήθηκε μάλλον γρήγορα σε πιο πρακτικές λύσεις, εργαζόμενος τελικά ως ένας απλός υπάλληλος βιβλιοπωλείου. Εγκαταλείποντας ίσως πρόωρα τις θεολογικές σπουδές και κάθε άλλη εκπαιδευτική προσπάθεια μέσα σ’ ένα στείρο μαθησιακά περιβάλλον. Όπως ο ίδιος βίωνε την εκπαίδευση της εποχής του.

     Ωστόσο, έντονα αυτοβιογραφικός κι αρκετά απορριπτικός όσον αφορά τον ψυχισμό του. Περιγράφει γλαφυρά με τα βιβλία του τις προσωπικά πνευματικές του εμπειρίες και αναζητήσεις.

       Φανατικός άλλωστε λάτρης της ψυχανάλυσης και του υποσυνείδητου, όπως αυτό εκφράζεται με τις ασυνείδητες πράξεις και σκέψεις μας. Ξεκίνησε να γράφει με λογοτεχνικό ψευδώνυμο, περιγράφοντας με αφηγηματικό ύφος τις ιστορίες του.

      Έτσι όλο αυτό, τελικά κι αναπόφευκτα, απέδωσε στον συγγραφέα τεράστια αναγνωρισιμότητα καθιστώντας τον διάσημο. Αν και ο ίδιος μάλλον δεν επιδίωξε κάτι τέτοιο.

    Μολαταύτα, ίσως εντελώς φυσιολογικά, τα τελευταία χρόνια της ζωής του τα έζησε σχεδόν απομονωμένος, μελετώντας τις φιλοσοφικές ρήσεις της άπω ανατολής, που τόσο πολύ είχαν επηρεάσει το είδος της γραφής του, γενικότερα.

     Αποδίδοντας έτσι τον εαυτό του ως υπήκοο στη χώρα όπου κατοικούν οι υποσυνείδητες σκέψεις. Έναν τόπο σ’ έναν φανταστικά εσωτερικό κόσμο, όπου οι φαινομενικά ασαφείς νόμοι ενός βαθύτερου ψυχισμού, είναι αυτοί που τον διέπουν συνεχώς.

      Εντούτοις, ο μοναδικός τρόπος γραφής του Έσσε, που εμβαθύνει τόσο πολύ μες το ασυνείδητο των ηρώων του. Δεν  είναι μόνο ιδιαίτερα αναλυτικός, αλλά και απολαυστικά ποιοτικός.

      Μιας και με αφηγηματική δεινότητα κατά την τόσο δυναμική παρουσία στην τέχνη του πεζού λόγου. Αποδίδει ίσως μοναδικά τους άπειρους χρωματισμούς ενός ευρωπαϊκού ρομαντισμού στην πεζογραφία.

      Αυτό δηλαδή… που μόνο ως αποκαλυπτικός λόγος θα μπορούσε να περιγραφεί.

     Και καθώς δεν υπάρχουν λογοτεχνικά πονήματα τα οποία δε δύναται να ξεχωρίσει κανείς απ’ τον τόπο και την εποχή που γράφτηκαν. Εντούτοις, πάντοτε αυτά, ομοιάζουν να είναι το αποτέλεσμα μιας εσωτερικής ζύμωσης σκέψεων και εμπειριών. Πράγματα δηλαδή που σχεδόν πάντα γεννά η ανάγκη για την αντιμετώπιση των εσωτερικών ορμών.

     Κι αφού πουθενά δεν υπάρχει ένα σαφές όριο για την αρχή ή το τέλος. Καθώς αυτές οι σκέψεις δεν είναι παρά μια ταυτόσημη απεικόνιση για την εσωτερική πάλη του ανθρώπου με τον εαυτό του, αλλά και τον δυστοπικό κόσμο τριγύρω.

      Έτσι ο Έσσε στα βιβλία του μας δίνει απόλυτα και τόσο περιγραφικά, το αποτελέσματα της μάχης μεταξύ καλού και κακού, που από πάντα συνυπάρχουν μέσα μας. Καθώς μόνο φαινομενικά μία τόσο προσωπική σύγκρουση ή ακόμα και μια εσωτερική επανάσταση, αναζητά ένα τόσο ουτοπικό αποτέλεσμα.

      Εντούτοις, τελικά, ο προβληματισμένα ψυλλιασμένος αναγνώστης. Αντιλαμβάνεται, εκούσια ή ακούσια ελάχιστη έχει σημασία, πως κάτι τέτοιο είναι σχεδόν αδύνατο!

      Αφού, φαινομενικά, οι δυο αντίθετοι αυτοί κόσμοι που συνεχώς βιώνουν μια συγκρουσιακή κατάσταση. Βρίσκονται  αναπόφευκτα κι αδιάρρηκτα ενωμένοι μέσα στο ίδιο άτομο, σχηματίζοντας τον ίδιο του τον εαυτό.

       Στο βιβλίο αυτό λοιπόν, κι όχι μόνο, ο σπουδαίος αυτός συγγραφέας εξιστορεί την εσωτερική εξέλιξη του ανθρώπου,-δυαδικά- με κέντρο της περιγραφής την ψυχική και νοητική του εξέλιξη. Καθώς πιστεύει ξεκάθαρα πως ο άνθρωπος είναι ένα αναπόσπαστο κομμάτι της φύσης, της δικής του αλλά και γενικότερα. Εκεί όπου η παρουσία και ύπαρξη είναι τελικά η αιτία για να γίνουν αντιληπτά τα πάντα.

     Καθώς μοναδικά, ο κάθε ένας από εμάς, είναι απόλυτα υπεύθυνος για τις πράξεις και τις καταστροφές του. Έτσι ο άνθρωπος, κατά τον συγγραφέα πάντοτε, αλλά και τον έντιμο αναγνώστη. Δεν έρχεται στη ζωή για να πολεμήσει τους άλλους, αλλά κυρίως για ν’ αντιμετωπίσει το εαυτό του.

     – Είσαι πρόθυμος να πεθάνεις, δειλέ, αλλά όχι να ζήσεις.-

                                                           Έρμαν  Έσσε 

     Συνοδοιπόρος άλλωστε σ’ αυτό το εξωτικό ταξίδι, είναι ένας εσωτερικός δαίμονας που εκφράζεται ίσως περισσότερο ως το αποτέλεσμα των δυνάμεων που κυριαρχούν μέσα μας.

     Μια σχεδόν σκοτεινή μορφή που ομοιάζει περισσότερο με τη σκιά μας. -Καρλ Γιουνγκ- Καθώς της φορτώνουμε ό,τι εμείς θα θέλαμε να κάνουμε, να πούμε και να ήμαστε τελικά.

      Έτσι η όποια ταύτιση μαζί του… δεν είναι παρά η παραδοχή ενός βαθύτερου εγώ!

     Ωστόσο, η αποδοχή ενός τέτοιου εσωτερικού εγώ, μας παραδίδει κάποτε μπροστά στον παραμορφωτικό καθρέπτη   μιας προσωπικής αποκάλυψης. Αυτού δηλαδή που μας παρακινεί τόσο αποκαλυπτικά στη δύναμη της μοναξιάς, διαγράφοντας ό,τι άλλο υπάρχει ως φαντασιακή κατάσταση γεγονότων.

      Καθώς το διαπεραστικό βλέμμα του Έσσε, εκεί όπου στις σελίδες των βιβλίων του παρουσιάζεται ο ίδιος ως η πηγή των ιστοριών του. Αλλά και η έντονα διορατική περιγραφή των ηρώων του. Δημιουργούν εκείνη την επαναστατική τάση για ν’ ανακαλύψουμε και τελικά να οριοθετήσουμε, ό,τι δεν έχουμε τάχα υποπτευθεί για τον εαυτό μας, μέχρι τώρα.

         Ή, ακόμη χειρότερα… ό,τι δεν αποτολμήσαμε ποτέ να αποδεχθούμε ως υπαρκτό μέσα μας.

       Αναμφίβολα, το βιβλίο αυτό δεν είναι ευχάριστο, αλλά ούτε και παρηγορητικά ελαφρύ. Ωστόσο στις σελίδες του, κάθε παρατηρητικός αναγνώστης, θα μπορέσει να βρει κάτι που τόσον καιρό ήταν βαθιά κρυμμένο μες την ψυχή του.

         Όντας έντονα διορατικό κι απόλυτα μοναχικό!

     Αυτό δηλαδή που περιέχει την απαραίτητη ευθύτητα μιας ηθικής στάσης απέναντι στην αληθινή ζωή, και στους τρόπους που εκφράζεται αυτή σχεδόν πάντα.

      Καθώς, κάπου εδώ… αναπόφευκτα, το μέγιστο βάθος των ωκεανών φαντάζει λίγο μπροστά στην άβυσσο της ψυχή  μας, και στον ατέλειωτο βραδινό ουρανό των ονείρων της!

          Υστερόγραφο

      Ειλικρινά, δεν γνωρίζω για το εάν θα έπρεπε να επικοινωνήσω μαζί σας χρησιμοποιώντας ως εργαλείο ένα  έργο του Έσσε. Μιας και τα έργα που έχω διαβάσει… έχοντας διαβάσει ίσως αρκετά! Με κάνουν να νοιώθω τόσο αγνωστικιστής, όσο και ανεπαρκής για ν’ αποδώσω υπό μορφή κειμένου ή με λόγια ακόμη. Το βάθος της σκέψης ενός τόσο σπουδαίου λογοτέχνη και πνευματικού γίγαντα.

      Παρ’ όλα αυτά όμως, το αποτόλμησα με θράσος ίσως σε μια ανέλπιδα προσπάθεια να καταδείξω ξεκάθαρα όλα τα ανωτέρω ως αληθή. Κι αφού δεν ξέρω εάν τελικά τα κατάφερα, έστω κατ’ ελάχιστον!

       Εντούτοις, γνωρίζω πια πως το ν’ ανέβω σ’ ένα τόσο ψηλό βουνό γνώσης, ήταν από πριν το επισφαλές εγχείρημα που όφειλα χρόνια τώρα στον εαυτό μου, έστω κι αν δεν ήταν δυνατό ν’ αποδοθεί εις το ακέραιο κάτι τέτοιο.

     Συγχωρέστε λοιπόν αυτή την ελλειπή ορειβατική μου προσπάθεια, μιας και δεν μπόρεσα να φτάσω τελικά, ούτε καν στο μέσο μιας τόσο πνευματικά ανηφορικής διαδρομής.

     Επιτρέψτε μου όμως να ευελπιστώ, πως κάποτε, κάποιος απ’ όλους εμάς, θα καταφέρει ν’ ανέλθει λίγο ψηλότερα. Αποδίδοντας ίσως λίγο πληρέστερα στους υπολοίπους, την υπέροχη εικόνα της θέας από κει πάνω!

         Υποσημείωση

     Όπως άλλωστε κι εγώ απόλαυσα, πριν από λίγο μόλις καιρό, όπως όλοι οφείλουμε, τη θέα τη γης από τις πλαγιές του Ολύμπου!

      Ωστόσο, για μία ακόμη φορά… σας ευχαριστώ όλους από καρδιάς που με διαβάσατε.

                                                                Ευ Δαίμων                                                                

Νικολάι Βασίλιεβιτς Γκόγκολ –   Nikolay Gogol

                                     

                               

        

         Πόλεμος πατήρ πάντων…!

           -Ηράκλειτος-

        Αν και η ανωτέρω ρήση, ομοιάζει μάλλον άσχετη με το θέμα του βιβλίου, μόνον έτσι δεν είναι τα πράγματα! Μιας και των Ναπολεόντειων πολέμων, της εισβολής δηλαδή των γαλλικών στρατευμάτων μέχρι τη σημερινή πρωτεύουσα της Ρωσίας, Μόσχα. Ακολούθησε μία πολύ εύφορη εποχή για τα ρωσικά γράμματα. Καθώς ολόκληρος ο επόμενος αιώνας,  -πιθανότατα- εξαιτίας αυτού του τόσο δραματικού γεγονότος,    για έναν λαό που πολεμά συνεχώς, απ’ ό,τι διαπιστώνεται!

        Ήταν τελικά η γενεσιουργός αιτία της έλευσης των μεγαλυτέρων Ρώσων συγγραφέων, ποιητών και διανοητών  στην ιστορία της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

       Ξεκινώντας έτσι την αναφορά μας σε αυτούς, θα πρέπει ίσως να κάνουμε την αρχή μ’ έναν από τους πιο ειλικρινείς και τόσο περιγραφικά σύντομους. Μιας κι είναι ο μοναδικός ίσως Ρώσος λογοτέχνης, που μέσα σε λίγες μόλις σελίδες, μπόρεσε να κρύψει τόσα πολλά λογοτεχνικά διαμάντια.

       Όπως και στα γυάλινα μπουκαλάκια της Coco Chanel, -Gabrielle Bonheur- μες τα οποία περιέχονται τα σαγηνευτικά αρώματα της.

      Καθώς οι ανθρώπινες τραγωδίες -προ Κάφκα- αυτού του ιδιοφυούς θεατρικού συγγραφέα και διηγηματογράφου, -όντως τραγική ειρωνεία… Ουκρανικής καταγωγής!- ο οποίος επίσης μας εγκατέλειψε πολύ νωρίς. Δεν έχουν ίσως εφάμιλλο στην παγκόσμια λογοτεχνία, πλην, πολύ επιλεκτικά, ορισμένων άλλων!

       Στο έργο του λοιπόν αυτό, αλλά και σε άλλα που σημάδεψαν την παγκόσμια θεατρική σκηνή, ο συγγραφέας καταπιάνεται με το προσφιλές του θέμα, που δεν είναι τίποτε άλλο, παρά η τραγική υπόσταση της εξαρτώμενης ύπαρξης του ατόμου μέσα σε μια κοινωνία γεμάτη ανισότητες, -έλλειψης προσωπικής ηθικής- αναξιοκρατίας και αδικιών. Έτσι ο ήρωας, επιθυμώντας διακαώς να γίνει αποδεκτός, ζει σ’ έναν κόσμο ο οποίος έρχεται καθημερινά σε σύγκρουση με τον εαυτό του, και με τους άλλους. Ενώ στην άοκνη προσπάθεια ν’ απελευθερωθεί κάποτε από αυτήν την κατάσταση, θέλοντας μάλλον ν’ ανέλθει κοινωνικά, επιλέγει να φτιάξει την όποια εξωτερική εικόνα του με υποκατάστατα. Αντί αυτού, το μόνο που επιτυγχάνει, ύστερα από -εν βρασμό ψυχής- άστοχες επιλογές και αποφάσεις, είναι να περιθωριοποιείται, ακόμη περισσότερο!

       Έτσι, οδηγείται αναπόφευκτα και σχεδόν ακούσια σε παραληρηματικές καταστάσεις κι άδοξες περιπέτειες, που καταλήγουν, πέραν από την προβληματικά κακή εικόνα  του στους άλλους, και στην ηθική του εξαθλίωση. Αφού το μόνο που καταφέρνει τελικά, είναι η δημιουργία μιας κενής περσόνας, ενός δηλαδή άδειου από πραγματικές αξίες εαυτού.

        Ο Gogol λοιπόν με τα έργα του, δεν είναι απλά ο αναρχικός ταραξίας με τη σκληρή πένα, ένας αρνητής δηλαδή που διατυπώνει ξεκάθαρα την αλήθεια μιας κοινωνικής ένδειας.

      – Ένα πράγμα που εξαπλώνεται συνεχώς, χωρίς κάποια αλλαγή ή σταματημό, παρακμάζοντας τα πάντα ολόγυρά μας.-

      Αφού μπορούμε καλόπιστα να πούμε, χωρίς καμία υπερβολή, πως είναι ένας ηθικός ιεροεξεταστής -με την καλή έννοια του όρου…- εάν βέβαια κάτι τέτοιο όντως υπάρχει και μπορεί να ειπωθεί κάπως έτσι.

       Μιας και δεν θα ήταν απλά επαναστατικό,  μα και ακραία αληθές!

         Υστερόγραφο

       Σε αυτό το σημείο, δεν θα μπορούσα πλέον παρά ν’ αποκαλύψω στο αναγνωστικό κοινό, πως το εξαίρετο ποίημα του Ευ Δαίμων, -Ο κύριος Άλκης- που περιλαμβάνεται στην πρώτη ποιητική συλλογή, Μήνιδες. Είναι απλά το αποτέλεσμα του πόσο έχει επηρεαστεί ο ποιητής -παλαιότερα- διαβάζοντας τ’ αριστουργήματα που τόσο γενναιόδωρα μας παρέδωσε ο σπουδαίος αυτός συγγραφέας και άνθρωπος.

         Υποσημείωση

     Αν και το ανωτέρω έργο είναι λιγάκι μικρό, -σε ποσότητα χάρτου πάντοτε…- μιας και τα πολλά λόγια, τις περισσότερες φορές, είναι φτώχεια. Εντούτοις, για έναν πολύ προσεκτικό αναγνώστη, θα χρειαστούν μάλλον πολλές ώρες περισυλλογής και προβληματισμού, προς κατανόηση και αποδοχή.

              Γι’ αυτό… απολαύστε το!   

                                                           Ευ Δαίμων