Νικολάι Βασίλιεβιτς Γκόγκολ –   Nikolay Gogol

                                     

                               

        

         Πόλεμος πατήρ πάντων…!

           -Ηράκλειτος-

        Αν και η ανωτέρω ρήση, ομοιάζει μάλλον άσχετη με το θέμα του βιβλίου, μόνον έτσι δεν είναι τα πράγματα! Μιας και των Ναπολεόντειων πολέμων, της εισβολής δηλαδή των γαλλικών στρατευμάτων μέχρι τη σημερινή πρωτεύουσα της Ρωσίας, Μόσχα. Ακολούθησε μία πολύ εύφορη εποχή για τα ρωσικά γράμματα. Καθώς ολόκληρος ο επόμενος αιώνας,  -πιθανότατα- εξαιτίας αυτού του τόσο δραματικού γεγονότος,    για έναν λαό που πολεμά συνεχώς, απ’ ό,τι διαπιστώνεται!

        Ήταν τελικά η γενεσιουργός αιτία της έλευσης των μεγαλυτέρων Ρώσων συγγραφέων, ποιητών και διανοητών  στην ιστορία της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

       Ξεκινώντας έτσι την αναφορά μας σε αυτούς, θα πρέπει ίσως να κάνουμε την αρχή μ’ έναν από τους πιο ειλικρινείς και τόσο περιγραφικά σύντομους. Μιας κι είναι ο μοναδικός ίσως Ρώσος λογοτέχνης, που μέσα σε λίγες μόλις σελίδες, μπόρεσε να κρύψει τόσα πολλά λογοτεχνικά διαμάντια.

       Όπως και στα γυάλινα μπουκαλάκια της Coco Chanel, -Gabrielle Bonheur- μες τα οποία περιέχονται τα σαγηνευτικά αρώματα της.

      Καθώς οι ανθρώπινες τραγωδίες -προ Κάφκα- αυτού του ιδιοφυούς θεατρικού συγγραφέα και διηγηματογράφου, -όντως τραγική ειρωνεία… Ουκρανικής καταγωγής!- ο οποίος επίσης μας εγκατέλειψε πολύ νωρίς. Δεν έχουν ίσως εφάμιλλο στην παγκόσμια λογοτεχνία, πλην, πολύ επιλεκτικά, ορισμένων άλλων!

       Στο έργο του λοιπόν αυτό, αλλά και σε άλλα που σημάδεψαν την παγκόσμια θεατρική σκηνή, ο συγγραφέας καταπιάνεται με το προσφιλές του θέμα, που δεν είναι τίποτε άλλο, παρά η τραγική υπόσταση της εξαρτώμενης ύπαρξης του ατόμου μέσα σε μια κοινωνία γεμάτη ανισότητες, -έλλειψης προσωπικής ηθικής- αναξιοκρατίας και αδικιών. Έτσι ο ήρωας, επιθυμώντας διακαώς να γίνει αποδεκτός, ζει σ’ έναν κόσμο ο οποίος έρχεται καθημερινά σε σύγκρουση με τον εαυτό του, και με τους άλλους. Ενώ στην άοκνη προσπάθεια ν’ απελευθερωθεί κάποτε από αυτήν την κατάσταση, θέλοντας μάλλον ν’ ανέλθει κοινωνικά, επιλέγει να φτιάξει την όποια εξωτερική εικόνα του με υποκατάστατα. Αντί αυτού, το μόνο που επιτυγχάνει, ύστερα από -εν βρασμό ψυχής- άστοχες επιλογές και αποφάσεις, είναι να περιθωριοποιείται, ακόμη περισσότερο!

       Έτσι, οδηγείται αναπόφευκτα και σχεδόν ακούσια σε παραληρηματικές καταστάσεις κι άδοξες περιπέτειες, που καταλήγουν, πέραν από την προβληματικά κακή εικόνα  του στους άλλους, και στην ηθική του εξαθλίωση. Αφού το μόνο που καταφέρνει τελικά, είναι η δημιουργία μιας κενής περσόνας, ενός δηλαδή άδειου από πραγματικές αξίες εαυτού.

        Ο Gogol λοιπόν με τα έργα του, δεν είναι απλά ο αναρχικός ταραξίας με τη σκληρή πένα, ένας αρνητής δηλαδή που διατυπώνει ξεκάθαρα την αλήθεια μιας κοινωνικής ένδειας.

      – Ένα πράγμα που εξαπλώνεται συνεχώς, χωρίς κάποια αλλαγή ή σταματημό, παρακμάζοντας τα πάντα ολόγυρά μας.-

      Αφού μπορούμε καλόπιστα να πούμε, χωρίς καμία υπερβολή, πως είναι ένας ηθικός ιεροεξεταστής -με την καλή έννοια του όρου…- εάν βέβαια κάτι τέτοιο όντως υπάρχει και μπορεί να ειπωθεί κάπως έτσι.

       Μιας και δεν θα ήταν απλά επαναστατικό,  μα και ακραία αληθές!

         Υστερόγραφο

       Σε αυτό το σημείο, δεν θα μπορούσα πλέον παρά ν’ αποκαλύψω στο αναγνωστικό κοινό, πως το εξαίρετο ποίημα του Ευ Δαίμων, -Ο κύριος Άλκης- που περιλαμβάνεται στην πρώτη ποιητική συλλογή, Μήνιδες. Είναι απλά το αποτέλεσμα του πόσο έχει επηρεαστεί ο ποιητής -παλαιότερα- διαβάζοντας τ’ αριστουργήματα που τόσο γενναιόδωρα μας παρέδωσε ο σπουδαίος αυτός συγγραφέας και άνθρωπος.

         Υποσημείωση

     Αν και το ανωτέρω έργο είναι λιγάκι μικρό, -σε ποσότητα χάρτου πάντοτε…- μιας και τα πολλά λόγια, τις περισσότερες φορές, είναι φτώχεια. Εντούτοις, για έναν πολύ προσεκτικό αναγνώστη, θα χρειαστούν μάλλον πολλές ώρες περισυλλογής και προβληματισμού, προς κατανόηση και αποδοχή.

              Γι’ αυτό… απολαύστε το!   

                                                           Ευ Δαίμων

    Jose de Sousa Saramago –  Ιωσήφ Σαραμάγκου

                          

                            Ευ Δαίμων

                                 

     Το μυθιστόρημα αυτό… δεν είναι παρά ένας κοινωνικός εφιάλτης!

     Μία σκληρή περιγραφή μιας απόλυτα σκοτεινής εσωτερικότητας των πιο άγριων ενστίκτων επιβίωσης. Μια παραβολή, όπως αρέσκεται άλλωστε να την αποκαλεί και να την αποδίδει ο συγγραφέας, ενός κόσμου χωρίς συναίσθηση και πραγματική ηθική. Μάλλον επηρεασμένος από την απόρριψη προς την κοσμική εκκλησία. Όπου με τόσο ωμό και ακραίο ρεαλισμό έχει ήδη στο παρελθόν βιώσει η ανθρωπότητα, κατά τη διάρκεια της παρουσίας της, με μαζικό τρόπο. Καθώς εύκολα θα μπορούσε και πάλι να μετατραπεί η ζωή σε κάτι τέτοιο, εάν δεν έχει ήδη γίνει, χωρίς να το έχουμε καταλάβει καν.

      Έτσι οι πληθωρικές εικόνες του βιβλίου περιγράφουν απλώς με βιαιότητα, το τί συμβαίνει σε μια κοινωνία ατόμων που βρίσκονται σε κατάσταση απόλυτης, κυριολεκτικά και μεταφορικά, πνευματικής τυφλότητας και ηθικής παρακμής, που τους οδηγεί αναπόφευκτα σε κάτι τόσο καταστροφικό!

      Καθώς, κάθε πραγματική ή και εικονική επιδημία  στέρησης άξιων, οδηγεί αυτόματα τον άνθρωπο στο να επιστρέψει στην κατάσταση του ζώου, υποβιβάζοντας τον, ακόμη χειρότερα, σε μια μορφή κτηνώδους λειτουργίας των πιο σκοτεινά βαθέων ενστίκτων του.

     Πράγματα τα οποία, είναι ικανά να τον σπρώξουν σε πράξεις απόλυτου παραλογισμού και βίαιης συμπεριφοράς. Μόνο και μόνο, για να του εξασφαλίσουν τη ψευδαίσθηση μιας σωτηρίας, που έχει, έτσι κι αλλιώς, απολέσει καιρό τώρα.

    Αποτέλεσμα το οποίο δεν επηρεάζει διαλυτικά μόνο  τους κοινωνικά πάσχοντες, μιας τέτοιας επιδημίας, αλλά  κι όσους δεν έχουν φαινομενικά πληγεί από κάτι ανάλογα. Έχοντας απλά ως εφόδιο τον φόβο που τους σπρώχνει προς   μιαν άβυσσο απανθρωπιάς, με τη σαθρή πάντοτε δικαιολογία της προστασίας ενός αδιόρατου τάχα συνόλου. Καθιστώντας κάθε πράξη παράλογης βίας, που δεν αποκαλύπτει τίποτε άλλο παρά τις βαθιά ασυνείδητα αρρωστημένες επιθυμίες των μελών ενός σαθρά δομημένου κοινωνικά ιστού, ως νόμιμο αποτέλεσμα αναγκαιότητας. Που ρέπει, όμως, συνεχώς προς την αδικία που προκαλείται απ’ το συνολικό ή προσωπικό δήθεν καλό. Το οποίο τελικά αποδομεί, αργά ή γρήγορα, κάθε έννοια συλλογικότητας και κοινωνικής συνοχής.

        Η οποία, ατυχώς, μέσα στις εικονικά πολιτισμένες συνήθειές μας, αποδεικνύεται πως είναι τελικά μια αυταπάτη!

       Έτσι, το πραγματικά σκληρό αυτό βιβλίο, δεν είναι τίποτε άλλο, πάρα η πιστή περιγραφή μιας αποκάλυψης της ψεύδους κοινωνικής συμπεριφοράς, που τόσο σαθρά και πολύ πρόχειρα δομημένη, δεν θα μπορούσε ν’ αντισταθεί ούτε και στην παραμικρή ανωμαλία, που δύναται να προκύψει άξαφνα μπροστά της. Παραδιδόμενη ίσως, τελικά αμαχητί για τους περισσοτέρους, σε μια κατάσταση απολυτής εγκατάλειψης της λογικής, αποτέλεσμα της αβυσσαλέας επιθυμίας για επιβίωση και ικανοποίηση μιας ζωής χωρίς αξίες και νόημα. 

     Μιας κι ότι θεωρούμε στη ζωή δεδομένο… μόνο τέτοιο  δεν είναι!

          Υστερόγραφο

      Σε αυτό το βιβλίο λοιπόν, ένα σώφρον άτομο, από τους ελαχίστους, θα δει και καταλάβει πλήρως, ξανά, ό,τι έχει ήδη διαπιστώσει για τους πολλούς γύρω του. Ενώ οι υπόλοιποι, ίσως πάρουν μια ζοφερή εικόνα και γεύση, για το τι μπορεί να τους συμβεί, τόσο ξαφνικά, σ’ ένα τόσο δυστοπικό μέλλον.

          Υποσημείωση

     Το συγκεκριμένο μυθιστόρημα, είναι όντως εντελώς ακατάλληλο για μικρά παιδιά, ή και για όσους επιθυμούν να παραμείνουν κάπως έτσι! Συμβουλευτικά -όλοι οι υπόλοιποι- καλό είναι να το διαβάσουν με άδειο στομάχι, καθώς όσο περισσότερο αίμα πάει προς τα πάνω, τόσο το καλύτερο!

                                                            Ευ Δαίμων

    Ευ Δαίμων

             Λίγες σκέψεις του Ευ Δαίμων, αφιερωμένες σ’ όσους έχουν βιώσει το χάος μιας αδιέξοδα σκοτεινής κοινωνίας, πάνω στο ομώνυμο βιβλίο του Franz Kafka.

     Ο τόσο γνωστός και πολυδιαβασμένος, μες απ’ τα έργα του συγγραφέας, θεωρείται ίσως από πολλούς ως ο μοναδικός συγκάτοικος του Ντοστογιέφσκι, εις την κορυφή του βουνού της διανόησης και λογοτεχνίας. Μιας και το να διαβάσει μόνο μια φορά κανείς τα βιβλία του, δεν αρκεί! Και ίσως τελικά αυτό να είναι το μοναδικό χαρακτηριστικό, όλων των σπουδαίων δημιουργών της σκέψης σε γραπτή μορφή.

     Ο Κάφκα λοιπόν, στη σύγχρονη εποχή, ως ο απόλυτος εκπρόσωπος του παράλογου, δεν είναι τίποτε άλλο, παρά το -φωτεινό- σύμβολο που ξεπερνά κάθε ατομική λογική, η οποία βασίζεται πάνω στις φρούδες ελπίδες που γεννά η ανάγκη και τις επιβάλλει η αναγκαιότητα. Έτσι, η απόπειρα ανάγνωσης    και κατανόησις του έργου του, δεν θα πρέπει να στέκεται -επ’ ουδενί- σε προκαταλήψεις και κοινωνικά πρότυπα ή μοτίβα.

     Κι αυτό όντως είναι… μία απόλυτα δική μας κρίση,  μη γνωρίζοντας από κοντά την όποια βαθύτερη άποψη του συγγραφέα.

       Μα μάλλον, θα πρέπει να είμαστε, αρκετά κοντά…!

     Στο βιβλίο λοιπόν αυτό, ο ήρωας βρίσκεται ξαφνικά υπόδικος για κάτι που δεν αντιλαμβάνεται, προσπαθώντας να υπερασπιστεί τον εαυτό του, μα χωρίς να γνωρίζει το πως και  το γιατί! Ενώ στην προσπάθεια να βρει συμπαραστάτες, στους αδιάφορους ταγούς του δικαίου, συναντά και μιλά συνεχώς με τα παράσιτα της ιστορίας, που προσπαθούν να τον πείσουν    πως θα τον υπερασπισθούν, καθησυχάζοντάς τον.

       Ωστόσο, αυτός, προσπαθεί μάταια, αγνοώντας εντελώς  τα πάντα, να συνεχίσει τη ζωή του. Ο κενός όμως χρόνος που τον ακολουθεί ως κάτι το μεταφυσικό, κυλά τώρα αδυσώπητα καθώς ο ήρωας δικάζεται χωρίς να καταλαβαίνει το γιατί, και τελικά καταδικάζεται, χωρίς ποτέ να μαθαίνει τον πραγματικό λόγο. Έτσι, μην προβάλλοντας πλέον αντίσταση, παραδίδει την τύχη του στα όργανα μιας σκιώδους εξουσίας, για την εκτέλεση της ποινής του.

         Που δεν είναι τίποτε άλλο… παρά ένας ψυχικός και σωματικός θάνατος!

     Εντούτοις, όλες αυτές οι παράδοξες πράξεις του έργου, που περιγράφει με τόσο σκοτεινό τρόπο ο συγγραφέας. Μας παραπέμπουν απλά στο πώς ο αδύναμος άνθρωπος δέχεται τον παράλογο λόγο ύπαρξης των εξουσιών επάνω του. Μόνο και μόνο για να μπορέσει, χαμένος μες την αφάνεια του πλήθους, να βρει τον τρόπο να επιβιώσει.

        Πράγμα το οποίο τελικά… δεν συμβαίνει ποτέ!

      Με τις φαινομενολογικά παράλογες, μα και υπέροχες περιγραφές των βιβλίων του, ο Φραντς Κάφκα προσπαθεί να   πει, πως μόνο το αληθινό μπορεί να ανέλθει τόσο ψηλά ηθικά. Όπως το ταπεινό κι ασήμαντο, στα μάτια των άλλων, δύναται να δικαιώσει τόση αλήθεια.

                                                              Ευ Δαίμων

                 Γράφει ο Ευ Δαίμων

            Ο ανθρωπάκος του Ράιχ είναι σαφώς η πληρέστερη  γραπτή αναφορά για την ανθρωπινή φύση. Ένα βιβλίο, όχι   μόνο καταγγελτικό, μα και βαθιά αποκαλυπτικό της αληθινά αρρωστημένης ύπαρξης του ατόμου – άνθρωπος -.

       Ο μεγάλος συγγραφέας, φιλόσοφος, ψυχίατρος και  φυσικός επιστήμων, Βίλχελμ Ράιχ, αποτυπώνει με απόλυτη διαφάνεια και γλαφυρότητα μέσα στο συγκεκριμένο, αλλά και σε άλλα βιβλία, όλη τη διαστροφή των βίαιων ένστικτων του ατόμου. Αυτής της ζώσας σαρκικά ύπαρξης, που δεν διστάζει να καταστρέφει τα πάντα, θυσία στους αρρωστημένους σκοπούς των προσωπικών επιθυμιών, πεποιθήσεων και διαστροφών του.

      Τραγικό πάντοτε αποτέλεσμα ενός ακαλλιέργητου, αχαλίνωτου και ενστικτώδους εγώ!

        Το οποίο ομοιάζει περισσότερο σ’ ένα δίποδο ζώο, παρά σε κάτι ανώτερο πνευματικά, και του οποίου όμως οι πράξεις, πολύ σκόπιμα, μας παρουσιάζονται ως λογικές από την τεχνολογική εξέλιξη, και λανθασμένα ως πολιτισμός. Ωστόσο,   ο συγγραφέας – Wilhelm Reich – δεν παραμένει ένας απλός παρατηρητής με το βιβλίο αυτό.

         Όπως δυστυχώς… πολλοί άλλοι!

     Αντίθετα, μας υποδεικνύει ξεκάθαρα τις όποιες σωστές επιλογές, χωρίς δικαιολογίες ή αλλά. Απόδειξη γι’ αυτό, δεν είναι τίποτε άλλο, παρά η πιστή και απόλυτη αφοσίωση στην επιλογή του πραγματικά ηθικού και έντιμου, γεμάτου αξίες τρόπου ζωής. Ενάντια πάντα στο λάθος, μέχρι τέλους, ακόμα    και με κόστος.

       Τρανό βέβαια παράδειγμα… η προσωπική του θυσία!

      Όσο για εμάς, τους υπολοίπους… δεν έχουμε παρά να διαβάσουμε το – Άκου, Ανθρωπάκο! – και να προβληματιστούμε βαθιά για τη στάση μας απέναντι στη ζωή και το μέλλον της.     

                                                            Ευ Δαίμων

Η ποιητική συλλογή «Μήνιδες» του Ευ Δαίμων είναι μια σύγχρονη ελληνική ποιητική δουλειά που αναδεικνύει την αγριότητα, τη μυθολογία και τη γυναικεία οργή  μέσα από έναν πειραματικό λυρισμό. 

Βασικά στοιχεία: 

-Τίτλος: «Μήνιδες»

– Συγγραφέας: Ευ Δαίμων ( λογοτεχνικό ψευδώνυμο) 

– Θέματα: 

  – Η οργή των γυναικών** (από τις Μηνίδες, τις μυθικές Αμαζόνες ή τις Μαινάδες). 

  – Φεμινιστική επανάγνωση μύθων, με έμφαση στην εκδίκηση, την απελευθέρωση και τη σωματικότητα. 

  – Παλιννόστηση του αρχαϊκού : στη σύγχρονη εποχή. 

– Στυλ: 

  – Εκρηκτικό, με έντονη εικόνα και ρυθμό. 

  – Συνδυασμός  ελεύθερου στίχου και παραδοσιακών μορφών. 

  – Επηρεασμένο από την αρχαία τραγωδία, τη σύγχρονη ποίηση και τη διακλαδική τέχνη. 

Η θεϊκή υπόσταση της ποίησης και πως τη σκοτώσαμε!

Όσο υπάρχουν μετέωρα και γαλαξίες η ποίηση δεν μπορεί να πεθάνει, καθώς είναι φτιαγμένη απ’ το ίδιο υλικό κατασκεύης. Η ποίηση είναι άλλωστε αυτή που υμνεί τα ανωτέρω, κι όλα αυτά είναι η αιτία της δημιουργίας της. Η ποίηση απλά πέθανε μέσα μας, και παραφράζοντας τη γνωστή ρήση… λέμε πως εμείς τη σκοτώσαμε! Και το πράξαμε αποδεχόμενοι τελικά τη μικρότητα ως συνώνυμο μιας πλαστής ορθότητας, αντί του μεγαλείου της ύπαρξης στο σύνολο της.

Εδώ, σ’ αυτό το σημείο… οφείλουμε ν’ αναρωτηθούμε το τί μας οδήγησε σε αυτό το έγκλημα!

Πράξη εσωτερική και σαφέστατα αήθης, παρόλες τις φθηνά πρόσκαιρες δικαιολογίες που συνεχώς προσάπτουμε στη σκέψη, θέλοντας έτσι να απορρίψουμε την όποια ευθύνη μας αναλογεί. Ευθύνες που ύπαρχουν και μπορούμε ν’ αναζητήσουμε στον υπαρξισμό, παρά τ’ ότι έχουμε πλέον σταματήσει να υπάρχουμε ως πνευματικά όντα, πλήρως πια παραδομένοι σ’ έναν υλιστίκο τρόπο ύπαρξης, αποτέλεσμα της αναντιστοιχίας του ψευδούς υλιστικού μεγαλείου. Το οποίο – εικονικά – νιώθει πως κατέκτησε ο άνθρωπος θέτωντας εαυτόν ανώτερο του δημιουργού. Όπου δημιουργός, δεν μπορεί να σχηματοποιείται… παρά μόνο στην έννοια του σύμπαντος κόσμου, και όλων αυτών που τον αποτελούν στο σύνολο του.

Έτσι το άτομο, χρησιμοποιώντας υπέρμετρα το εγώ, σκότωσε τη θεϊκή υπόσταση της ποίησης!

Όχι, γιατί η ποίηση διαχωρίστικε από τη συμπαντική δημιουργία ή για οποιοδήποτε άλλον λόγο. Αλλά γιατί θέλοντας να αποτελεί αυτός το μέτρο του κόσμου μέσα σ’ ένα δημιουργικό χάος, το όποιο του πέφτει βαρύ για την ανασφαλή εσωτερικότητά του, απορρίπτει τελικά ό,τι δεν ταιριάζει στο εικονικά δομημένο παζλ της υπαρξής του.

Ευ Δαίμων

Βίκτωρ Φρανγκ

Ο Βίκτωρ Φρανκλ (26 Μαρτίου 1905-2 Σεπτεμβρίου 1997) ήταν Αυστριακός νευρολόγος, ψυχίατρος φιλόσοφος  συγγραφέας και επιζών του ολοκαυτώματος.

• Ήταν ιδρυτής της Λογοθεραπείας, μίας σχολής ψυχοθεραπείας η οποία θεωρεί την αναζήτηση νοήματος ως την κύρια ανθρώπινη  κινητήρια δύναμη. Σε αντίθεση με το Φρόιντ που θεωρούσε ως τέτοια την αναζήτηση της ηδονής και τον Αντλερ που θεωρούσε την αναζήτηση ισχύος. Η λογοθεραπεία ανήκει στις υπαρξιακές και ανθρωπιστικές θεωρίες
• Ο Φρανγκλ έκδωσε 39 βιβλία. Το αυτοβιογραφικό του βιβλίο «Αναζητώντας το νόημα της ζωής» το οποίο περιγράφει εμπειρίες του από το στρατόπεδα συγκέντρωσης των Ναζί έχει πουλήσει εκατομμύρια αντίτυπα σε όλο τον κόσμο.

Ερωτήματα στα οποία απαντάει το βιβλίο

Α’ μέρος

«Πως η καθημερινή ζωή σε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης αντανακλά στο μυαλό του μέσου έγκλειστου;»

Και συνιστά μία ανάλυση της εμπειρίας του Φρανγκλ στο στρατόπεδο συγκέντρωσης

Β’ μέρος

Εισάγει την έννοια του νοήματος και την θεωρητική του προσέγγιση την οποία ονομάζει λογοθεραπεία.

Α’ μέρος: Προσωπική εμπειρία

• Ο Φρανκ ξεκινάει περιγράφοντας την προσωπική του εμπειρία από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης των Γερμανών.
• Το έργο του δεν είναι ένα αναλυτικό ημερολόγιο των γεγονότων και  εμπειριών του στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Περισσότερο είναι μία προσπάθεια του ίδιου να εντοπίσει ως επιστήμονας ψυχίατρος την ψυχολογία της ζωής στη φυλακή.
• Στο έργο του αναγνωρίζει ότι ο ίδιος ως παρατηρητής αποτελεί μέρος αυτού που παρατηρεί και περιγράφει τον αντίκτυπο που αυτό μπορεί να έχει στο έργο του.

Τα τρία στάδια του εγκλεισμού

• Περιγράφει την εμπειρία των κρατούμενων προσδιορίζοντας τρία διαφορετικά στάδια
• 1^ο στάδιο :  Σοκ κατά την αρχική εισαγωγή στο στρατόπεδο συγκέντρωσης
• 2^ο στάδιο:  Απάθεια μετά την εξοικείωση με τις συνθήκες ζωής στο στρατόπεδο , στο στάδιο αυτό η εσωτερικές αξίες και η δυνατότητα εξεύρεσης νοήματος είχαν σημαντικό ρόλο στην επιβίωση
• 3^ο στάδιο:  Η απελευθέρωση : Αντιδράσεις αποπροσωποποίησης, ηθικής παραμόρφωσης, απογοήτευσης όσων είχαν ελευθερωθεί

Τι μπορεί να μας διδάξει το βιβλίο

• Η αξία του ατόμου είναι εσωτερική
• Το νόημα είναι μοναδικό για τον καθένα , κάθε άνθρωπος οφείλει να βρει αυτό το μοναδικό για το οποίο είναι προορισμένος

Πως μπορούμε να ανακαλύψουμε το νόημα της ζωής;

• Δημιουργώντας ένα έργο ή κάνοντας ένα κατόρθωμα
• Βιώνοντας κάτι ή συναντώντας κάποιον
• Με τη στάση που διατηρούμε απέναντι στο αναπόδραστο πάσχειν