Άντον Πάβλοβιτς Τσέχοφ-

     

Η γνώση δεν έχει καμία αξία, εκτός αν την εφαρμόσεις κάπου.

                                                         Ο γιατρός Α. Τσέχωφ

     Η σκουριά τρώει το σίδερο… αλλά η ψευτιά την ψυχή!

                                                      Ο συγγραφέας Α. Τσέχωφ 

       Με τον Τσέχωφ, ολοκληρώνεται, προς ώρας, η ενασχόλησή μας με τους Ρώσους συγγράφεις και ποιητές.

      Κλείνοντας έτσι ένα μικρό, πρώτο κύκλο, ο οποίος μόνον επαρκής ή ολοκληρωμένος δεν θα μπορούσε ποτέ να χαρακτηριστεί. Αφήνοντας, στο χρόνο και τη διάθεση όλων, το δικαίωμα να επανέλθουμε σε κάτι ανάλογο. Και αφετέρου, για να μην μονοπωλείται τόσο επίμονα, με ιδιαίτερες προτιμήσεις, το όποιο ενδιαφέρον των αναγνωστών.

       Οψόμεθα λοιπόν να επανακάμψουμε, αρκετά αργότερα,  δια τους υπολοίπους. Μην αφήνοντάς τους εγκαταλελειμμένους και εμάς έκθετους.

        Στα σίγουρα όμως… όχι για όλους!

    Καθώς, μια τέτοια προσπάθεια… θα απαιτούσε τόσο  πολύ χρόνο -που δεν υπάρχει- και κόπο, που δεν δυνάμεθα να βρούμε.

     Μολαταύτα, ο Ρώσος θεατρικός συγγραφέας, που έμαθε τα πρώτα του γράμματα σ’ ένα ελληνικό σχολείο.

           -Τυχαίο…;-

     Είναι ίσως ο μοναδικός, πολύ εύκολα, που θα μπορούσε  να έχει γεννηθεί και γράψει σε οποιαδήποτε άλλη ήπειρο, προ του μεσοπολέμου, βόρεια ή νότια, ανατολική ή και δυτική. Αν κι ο ίδιος, ταξίδεψε παλαιότερα σε ευρωπαϊκές χώρες, κυρίως όμως στη Γαλλία.

       Μιας και η μαγευτική απόδοση των διαλόγων και η περιγραφική εικόνα των τόπων και των χαραχτήρων, ταιριάζουν απόλυτα σε εποχές όπου όλες οι σύγχρονες κοινωνίες έχουν ζήσει κάποτε. Και από τις οποίες, έχουν τόσο απροσδόκητα προέλθει, αν και τίποτα ίσως δεν προμηνύει κάτι τέτοιο.

       Έτσι, ο μεγαλύτερος σίγουρα θεατρικός συγγραφέας,           -παγκοσμίως!- πρόλαβε, σε μόλις ενός τετάρτου αιώνα, να μας προσφέρει μια πληθώρα έργων του. Όχι μόνο ποσοτικά, μα και απαράμιλλα ποιοτικά επίσης.

      Αφού, όπως είναι ευρύτερα κι αποδεκτά γνωστό, είναι  ο άνθρωπος που κατέκτησε δικαιωματικά, εδώ και χρόνια, την κορυφή του σύγχρονου θεάτρου. Καθώς αυτή είναι η άποψη των απανταχού θεατρόφιλων της γης.

      Και ίσως, χωρίς καμία υπερβολή, ο μοναδικά αντάξιος  συνεχιστής του αρχαίου δράματος, και της αναγεννησιακής επανόδου της τέχνης, από τους γνωστούς δραματουργούς του δυτικοευρωπαϊκού πνεύματος. Με τους οποίους, επίσης, χωρίς άλλη δυνατότητα, ευελπιστούμε ν’ ασχοληθούμε κάποτε.

     Εντούτοις όμως, στο παρόν κείμενο δεν θ’ ασχοληθούμε    αποκλειστικά με τον δραματουργό Τσέχοφ. Μα περισσότερο, και ίσως καλύτερα, με το διηγηματογράφο και συγγραφέα. Μιας και η πληθώρα της δημιουργικής συγγραφικής του φύσης, μας παρέδωσε έναν ατέλειωτο αριθμό διηγημάτων. Αθάνατα δηλαδή έργα, όπου σαν άλλοι πολύτιμοι λίθοι, αστράφτουν ακόμη και σήμερα πάνω στο βαρύ στέμμα της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

     Προσπαθώντας, ίσως, να μας κάνουν ν’ αναγνωρίζουμε, πάνω απ’ όλα, την πραγματική αξία των λόγων στην τέχνη και τη ζωή.

     Όσο δηλαδή οι άνθρωποι θα συνεχίζουν να διαβάζουν και να μορφώνονται, έστω κοινωνικά, μπας και ξεστραβωθούμε όλοι μαζί κάποτε…!

      Ωστόσο, η ενασχόλησή μας με τα μικρά το δέμας, μα μεγάλα σε αξία αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, τα οποία και ανήκουν δικαιωματικά σ’ αυτόν. Στα σίγουρα θ’ ανοίξει διάπλατα τις πόρτες της νόησης, μα και της κατανόησης της ανθρώπινης σκέψης και λειτουργίας των κοινωνιών. Αυτών που ο σύγχρονος άνθρωπος έφτιαξε στα μέτρα του, όχι μόνον από ένστικτο, αλλά κι από ανάγκη.

      Ανάμεσα λοιπόν στα διαμάντια, λογοτεχνικά κείμενα,  ο αναγνώστης ανακαλύπτει όλο τον πλούτο της ανθρώπινης μικρότητας και κυρίως συμπεριφοράς, που προσαρμόζεται ή και όχι, ανάλογα κάθε φορά, όταν οι κοινωνικές συνθήκες το απαιτούν ή το επιβάλουν.

      Έτσι, το κοινωνικό άτομο -άνθρωπος- τελικά ενδίδει κι αυτός με τις πράξεις του, σ’ ότι κοινά αποδεκτό. Κι ανάλογα με τις πρακτικές επιβίωσης που του επιβάλλονται, τις περισσότερες φορές, χωρίς καν τη συναίνεση της προσωπικής του βούλησης.

      Πάντοτε όμως με κριτήριο την αποδοχή των άλλων,  ακόμα και με την απόρριψη των δικών του θέλω. Εικονικές βέβαια κοινωνικές προσταγές, που πέφτουν πάνω στους ώμους ενός κοινωνικά αποδεκτού μέλους, ως μέγιστο βάρος, αντίτιμο και πληρωμή για τον ίδιο. Θέλοντας να γίνει, όχι απλά αποδεκτή η όποια κοινωνική παρουσία του. Αλλά και να επικροτούνται ταυτόχρονα, απ’ όλους, οι όποιες πράξεις και ενέργειές του.

      Το σύνολο δηλαδή της προσποιητής εικόνας της ύπαρξής του.  

      Με αυτά λοιπόν τα διηγήματα, για τα οποία, ούκ έστιν αριθμός! Ο Τσέχωφ, μας αποδίδει ξεκάθαρα και γλαφυρά τους τρόπους σκέψεις και λειτουργίας, μιας κοινωνικής ομάδας ή οικονομικής τάξης. Μα και το σύνολο των ενεργειών, όλων των υπολοίπων, από τις πιο φτωχικές κοινωνικές τάξεις, που ζουν στις παρυφές της ζωής, έως αυτές που κρατούν με τις αποφάσεις τους, δίκαιες ή άδικες, λογικές ή παράλογες. Στα χέρια τους τις τύχες των λαών και των ανθρώπων, απανταχού στον πλανήτη.

      Κι όλα αυτά… ενώ έχουν παρέλθει μόλις εκατόν είκοσι   έτη. Από τη στιγμή δηλαδή που η γραφίδα του Άντον Τσέχωφ, καταχωρούσε για πάντα στη σκέψη μας, τόσο έντονα, τις πολύτιμες αυτές πληροφορίες!

      Εντούτοις, ρίχνοντας απλώς μία ειλικρινή μάτια γύρω  και μέσα μας. Εύκολα θα διαπιστώσουμε πως τίποτα δεν έχει αλλάξει από τότε στην ανθρώπινη συμπεριφορά. Καθώς τίποτα δεν προέκυπτε πως θα αλλάξει, από απαρχής κόσμου.

        Του δικού μας… πάντοτε κόσμου!

     Μιας και η αναγκαιότητα, είναι το μοναδικό εφόδιο που  δίνει η φύση στα μέλη της, στην προσπάθεια να τα εξοπλίσει κατάλληλα.

      Κι έτσι, όπως μας εξηγεί ο συγγραφέας, σ’ ένα απ’ τα θεατρικά του διηγήματα, -το Πόστο- εκεί όπου ένας ανώτατος υπάλληλος δέχεται αφόρητες πιέσεις από παντού.

     Καθώς καλοί φίλοι, γνωστοί, οικογένεια, ακόμα και ο παντοδύναμος κυβερνήτης της πολιτείας, άμεσος πολιτικός προϊστάμενος όλων, κι ανώτατος άρχοντας που προβαίνει σ’  έναν ευγενικό μεν εκβιασμό, με μία και μόνο επιστολή. Μην τολμώντας ίσως να επιβάλει αυτή την παράλογη επιθυμία του κατά πρόσωπο, για τον ίδιο ακριβώς λόγο. Θέλοντας να επιτύχει το διορισμό ενός γλοιώδους λιμοκοντόρου -τα λόγια είναι του ίδιου του συγγραφέα- σε μία ανώτερη θέση του δημοσίου. Την  οποία όμως αντικειμενικά δεν άξιζε και δεν τη χρειαζόταν, παρά μόνο ως κοινωνική καταξίωση.

     Κι όλα αυτά… σε βάρος ενός άλλου, άξιου μα δύστυχου υπαλλήλου, φυσικού μάλλον διαδόχου αυτής της χηρεύουσας θέσης. Ενός ανθρώπου που είχε κυριολεκτικά ξοδέψει όλη του τη ζωή, υπηρετώντας πιστά μιαν άπιστη υπηρεσία και κοινωνία.

     Ένα συνονθύλευμα δηλαδή παράσιτων, που αποτελείται πάντα από πλήρως ανέντιμα κι ανήθικα άτομα, ωσάν μία άπιστη κι ανεπίσημη ερωμένη.

       Έτσι, εντελώς αναίσχυντα, όλοι μαζί, τον αναγκάζουν  να υποκύψει στις επιθυμίες των άλλων, μη μπορώντας ίσως  να κάνει κι αλλιώς. Εξυπηρετώντας όμως τελικά τη διαφθορά και την αναξιοκρατία, που τόσο θεατρικά ο ίδιος δηλώνει πως απεχθάνεται.

        Κι όλο αυτό…!

    Απλά για να είναι αποδεκτός, κι όχι ως ο μόνος χρήσιμος, έντιμος και ηθικός ανάμεσα στους άλλους. Οι οποίοι ταΐζουν συνεχώς την αδικία, συντηρώντας μια διεφθαρμένη κοινωνία που είναι βυθισμένη ολόκληρη στο ψέμα και τη ξεδιαντροπιά.

         Που και ο ίδιος όμως… στηρίζει με την ανοχή του.

      Κι ενώ όλοι οι άλλοι, είναι σχεδόν πνευματικά νεκροί!    

      Αυτός είναι κάτι ακόμη χειρότερο…! Καθώς είναι ένας ηθικά νεκροζώντανος, που συνεχίζει όμως να ζει ανάμεσά τους.

    Έτσι, αντί για την αλήθεια, υπηρετεί κι αυτός το ψέμα,  όντας όμοιος με τους υπολοίπους, κι ας μην το αποδέχεται!

       Υστερόγραφο

      Μετά το σύντομο αυτό ξεκίνημα, ωσάν ένα άλλο προσκύνημα στη Μέκκα της λογοτεχνίας, απ’ όπου εντελώς απαραίτητα, πλην κάποιων ελαχίστων εξαιρέσεων, επιβάλλετο   να γίνει η αρχή.

     Ωστόσο, ως επόμενο ριψοκίνδυνο βήμα, λέμε τώρα πια  να διασχίσουμε έναν ωκεανό, κάνοντας ίσως ένα άλλο μικρό αφιέρωμα στους αρκετά διαφορετικούς, πέραν του ατλαντικού, Αμερικανούς λογοτέχνες.

       Μικρό όμως κι αυτό… και σύντομο!

      Στην ανιδιοτελή προσπάθεια πάντα, να κεντρίσουμε εκ   νέου το ενδιαφέρον των απανταχού αναγνωστών, της ανωτέρω ιστοσελίδας, -Ευδαιμονία- για την πρακτική φιλοσοφία και την λογοτεχνία, χωρίς όμως να κουράσουμε πολύ.

             Οψόμεθα λοιπόν…!

                                                             Ευ Δαίμων