Jose de Sousa Saramago –  Ιωσήφ Σαραμάγκου

                            Ευ Δαίμων

     Το μυθιστόρημα αυτό… δεν είναι παρά ένας κοινωνικός εφιάλτης!

     Μία σκληρή περιγραφή μιας απόλυτα σκοτεινής εσωτερικότητας των πιο άγριων ενστίκτων επιβίωσης. Μια παραβολή, όπως αρέσκεται άλλωστε να την αποκαλεί και να την αποδίδει ο συγγραφέας, ενός κόσμου χωρίς συναίσθηση και πραγματική ηθική. Μάλλον επηρεασμένος από την απόρριψη προς την κοσμική εκκλησία. Όπου με τόσο ωμό και ακραίο ρεαλισμό έχει ήδη στο παρελθόν βιώσει η ανθρωπότητα, κατά τη διάρκεια της παρουσίας της, με μαζικό τρόπο. Καθώς εύκολα θα μπορούσε και πάλι να μετατραπεί η ζωή σε κάτι τέτοιο, εάν δεν έχει ήδη γίνει, χωρίς να το έχουμε καταλάβει καν.

      Έτσι οι πληθωρικές εικόνες του βιβλίου περιγράφουν απλώς με βιαιότητα, το τί συμβαίνει σε μια κοινωνία ατόμων που βρίσκονται σε κατάσταση απόλυτης, κυριολεκτικά και μεταφορικά, πνευματικής τυφλότητας και ηθικής παρακμής, που τους οδηγεί αναπόφευκτα σε κάτι τόσο καταστροφικό!

      Καθώς, κάθε πραγματική ή και εικονική επιδημία  στέρησης άξιων, οδηγεί αυτόματα τον άνθρωπο στο να επιστρέψει στην κατάσταση του ζώου, υποβιβάζοντας τον, ακόμη χειρότερα, σε μια μορφή κτηνώδους λειτουργίας των πιο σκοτεινά βαθέων ενστίκτων του.

     Πράγματα τα οποία, είναι ικανά να τον σπρώξουν σε πράξεις απόλυτου παραλογισμού και βίαιης συμπεριφοράς. Μόνο και μόνο, για να του εξασφαλίσουν τη ψευδαίσθηση μιας σωτηρίας, που έχει, έτσι κι αλλιώς, απολέσει καιρό τώρα.

    Αποτέλεσμα το οποίο δεν επηρεάζει διαλυτικά μόνο  τους κοινωνικά πάσχοντες, μιας τέτοιας επιδημίας, αλλά  κι όσους δεν έχουν φαινομενικά πληγεί από κάτι ανάλογα. Έχοντας απλά ως εφόδιο τον φόβο που τους σπρώχνει προς   μιαν άβυσσο απανθρωπιάς, με τη σαθρή πάντοτε δικαιολογία της προστασίας ενός αδιόρατου τάχα συνόλου. Καθιστώντας κάθε πράξη παράλογης βίας, που δεν αποκαλύπτει τίποτε άλλο παρά τις βαθιά ασυνείδητα αρρωστημένες επιθυμίες των μελών ενός σαθρά δομημένου κοινωνικά ιστού, ως νόμιμο αποτέλεσμα αναγκαιότητας. Που ρέπει, όμως, συνεχώς προς την αδικία που προκαλείται απ’ το συνολικό ή προσωπικό δήθεν καλό. Το οποίο τελικά αποδομεί, αργά ή γρήγορα, κάθε έννοια συλλογικότητας και κοινωνικής συνοχής.

        Η οποία, ατυχώς, μέσα στις εικονικά πολιτισμένες συνήθειές μας, αποδεικνύεται πως είναι τελικά μια αυταπάτη!

       Έτσι, το πραγματικά σκληρό αυτό βιβλίο, δεν είναι τίποτε άλλο, πάρα η πιστή περιγραφή μιας αποκάλυψης της ψεύδους κοινωνικής συμπεριφοράς, που τόσο σαθρά και πολύ πρόχειρα δομημένη, δεν θα μπορούσε ν’ αντισταθεί ούτε και στην παραμικρή ανωμαλία, που δύναται να προκύψει άξαφνα μπροστά της. Παραδιδόμενη ίσως, τελικά αμαχητί για τους περισσοτέρους, σε μια κατάσταση απολυτής εγκατάλειψης της λογικής, αποτέλεσμα της αβυσσαλέας επιθυμίας για επιβίωση και ικανοποίηση μιας ζωής χωρίς αξίες και νόημα. 

     Μιας κι ότι θεωρούμε στη ζωή δεδομένο… μόνο τέτοιο  δεν είναι!

          Υστερόγραφο

      Σε αυτό το βιβλίο λοιπόν, ένα σώφρον άτομο, από τους ελαχίστους, θα δει και καταλάβει πλήρως, ξανά, ό,τι έχει ήδη διαπιστώσει για τους πολλούς γύρω του. Ενώ οι υπόλοιποι, ίσως πάρουν μια ζοφερή εικόνα και γεύση, για το τι μπορεί να τους συμβεί, τόσο ξαφνικά, σ’ ένα τόσο δυστοπικό μέλλον.

          Υποσημείωση

     Το συγκεκριμένο μυθιστόρημα, είναι όντως εντελώς ακατάλληλο για μικρά παιδιά, ή και για όσους επιθυμούν να παραμείνουν κάπως έτσι! Συμβουλευτικά -όλοι οι υπόλοιποι- καλό είναι να το διαβάσουν με άδειο στομάχι, καθώς όσο περισσότερο αίμα πάει προς τα πάνω, τόσο το καλύτερο!

                                                            Ευ Δαίμων

    Ευ Δαίμων

             Λίγες σκέψεις του Ευ Δαίμων, αφιερωμένες σ’ όσους έχουν βιώσει το χάος μιας αδιέξοδα σκοτεινής κοινωνίας, πάνω στο ομώνυμο βιβλίο του Franz Kafka.

     Ο τόσο γνωστός και πολυδιαβασμένος, μες απ’ τα έργα του συγγραφέας, θεωρείται ίσως από πολλούς ως ο μοναδικός συγκάτοικος του Ντοστογιέφσκι, εις την κορυφή του βουνού της διανόησης και λογοτεχνίας. Μιας και το να διαβάσει μόνο μια φορά κανείς τα βιβλία του, δεν αρκεί! Και ίσως τελικά αυτό να είναι το μοναδικό χαρακτηριστικό, όλων των σπουδαίων δημιουργών της σκέψης σε γραπτή μορφή.

     Ο Κάφκα λοιπόν, στη σύγχρονη εποχή, ως ο απόλυτος εκπρόσωπος του παράλογου, δεν είναι τίποτε άλλο, παρά το -φωτεινό- σύμβολο που ξεπερνά κάθε ατομική λογική, η οποία βασίζεται πάνω στις φρούδες ελπίδες που γεννά η ανάγκη και τις επιβάλλει η αναγκαιότητα. Έτσι, η απόπειρα ανάγνωσης    και κατανόησις του έργου του, δεν θα πρέπει να στέκεται -επ’ ουδενί- σε προκαταλήψεις και κοινωνικά πρότυπα ή μοτίβα.

     Κι αυτό όντως είναι… μία απόλυτα δική μας κρίση,  μη γνωρίζοντας από κοντά την όποια βαθύτερη άποψη του συγγραφέα.

       Μα μάλλον, θα πρέπει να είμαστε, αρκετά κοντά…!

     Στο βιβλίο λοιπόν αυτό, ο ήρωας βρίσκεται ξαφνικά υπόδικος για κάτι που δεν αντιλαμβάνεται, προσπαθώντας να υπερασπιστεί τον εαυτό του, μα χωρίς να γνωρίζει το πως και  το γιατί! Ενώ στην προσπάθεια να βρει συμπαραστάτες, στους αδιάφορους ταγούς του δικαίου, συναντά και μιλά συνεχώς με τα παράσιτα της ιστορίας, που προσπαθούν να τον πείσουν    πως θα τον υπερασπισθούν, καθησυχάζοντάς τον.

       Ωστόσο, αυτός, προσπαθεί μάταια, αγνοώντας εντελώς  τα πάντα, να συνεχίσει τη ζωή του. Ο κενός όμως χρόνος που τον ακολουθεί ως κάτι το μεταφυσικό, κυλά τώρα αδυσώπητα καθώς ο ήρωας δικάζεται χωρίς να καταλαβαίνει το γιατί, και τελικά καταδικάζεται, χωρίς ποτέ να μαθαίνει τον πραγματικό λόγο. Έτσι, μην προβάλλοντας πλέον αντίσταση, παραδίδει την τύχη του στα όργανα μιας σκιώδους εξουσίας, για την εκτέλεση της ποινής του.

         Που δεν είναι τίποτε άλλο… παρά ένας ψυχικός και σωματικός θάνατος!

     Εντούτοις, όλες αυτές οι παράδοξες πράξεις του έργου, που περιγράφει με τόσο σκοτεινό τρόπο ο συγγραφέας. Μας παραπέμπουν απλά στο πώς ο αδύναμος άνθρωπος δέχεται τον παράλογο λόγο ύπαρξης των εξουσιών επάνω του. Μόνο και μόνο για να μπορέσει, χαμένος μες την αφάνεια του πλήθους, να βρει τον τρόπο να επιβιώσει.

        Πράγμα το οποίο τελικά… δεν συμβαίνει ποτέ!

      Με τις φαινομενολογικά παράλογες, μα και υπέροχες περιγραφές των βιβλίων του, ο Φραντς Κάφκα προσπαθεί να   πει, πως μόνο το αληθινό μπορεί να ανέλθει τόσο ψηλά ηθικά. Όπως το ταπεινό κι ασήμαντο, στα μάτια των άλλων, δύναται να δικαιώσει τόση αλήθεια.

                                                              Ευ Δαίμων