Το πένθος ορίζεται ως η αντικειμενική κατάσταση που αντιμετωπίζει κάποιος μετά την απώλεια ενός σημαντικού ατόμου λόγω θανάτου και συνοδεύεται από θλίψη. Ως θλίψη ορίζεται η κύρια διαδικασία που επηρεάζει το συναίσθημα ως αντίδραση στην απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου . Επικέντρωση γίνεται στην εσωτερικές διεργασίες του ατόμου. Ο θρήνος ορίζεται ως η δημόσια επίδειξη της θλίψης . Ενώ η θλίψη επικεντρώνεται περισσότερο στην εσωτερική εμπειρία του ατόμου που βιώνει την απώλεια , ο θρήνος δίνει έμφαση στις εξωτερικές ή δημόσιες εκφράσεις της θλίψης. Ο θρήνος επηρεάζεται από τα προσωπικά πιστεύω τις θρησκευτικές αντιλήψεις αλλά και το πολιτισμικό πλαίσιο. Για τους περισσότερους το πένθος εξελίσσετε φυσικά σε ένα στάδιο όπου ο πενθών μπορεί πλέον να τακτοποιήσει τις καθημερινές του δραστηριότητες και  να αποκομίσει ευχαρίστηση και ενδιαφέρον από τη ζωή, 7% περίπου των πενθούντων ενηλίκων εμφανίζουν τελικά έντονη και επιμένουσας θλίψη και τα συμπτώματα παραμένουν έντονα και δυσλειτουργικά.

Είναι σημαντικό να μπορέσουμε να αναγνωρίσουμε τις συμπεριφορές που οφείλονται στο πένθος αλλά και να ξεχωρίσουν ανάμεσα στη φυσιολογική αντίδραση στο πένθος και σε πιο παθολογικές μορφές. Τα φυσιολογικά στάδια του πένθους περιεγράφηκαν από την Kubler-Ross η οποία περιέγραψε ένα γενικά αποδεκτό μοντέλο πένθους το οποίο περιλαμβάνει 5 στάδια : το πρώτο στάδιο της άρνησης που ακολουθείται από το στάδιο του θυμού, το στάδιο της διαπραγμάτευσης , το στάδιο της κατάθλιψης και τελική την αποδοχή. Τα στάδια αυτά δεν ακολουθούνται απαραίτητα με αυτή τη σειρά και ούτε όλα απαραίτητα από όλου, παρόλα αυτά αποτελούν ένα βασικό άξονα για την κατανόηση του φυσιολογικού πένθους. Όσο αφορά τις παθολογικές περιπτώσεις , το διαγνωστικό και στατιστικό εγχειρίδιο ψυχικών ασθενειών (DSM -5) στην 5η έκδοση περιέγραψε τα κριτήρια για την διάγνωση της τη επίμονης σύνθετης διαταραχής πένθους. Αυτά συνοπτικά περιλαμβάνουν την εμφάνιση μέσα στο διάστημα του επόμενου χρόνου από την απώλεια κοντινού προσώπου των παρακάτω συμπτωμάτων: γνωστικές ή συναισθηματικές διαταραχές, θλίψη και έντονη ενασχόληση με τον θανόντα, αλλαγές στο αίσθημα της ταυτότητας και δυσκολία να κάνει σχέδια για το μέλλον, σημαντική δυσκολία στις καθημερινές δραστηριότητες.

Επιπτώσεις πένθους στην υγεία

Η χηρεία είναι το φαινόμενο που έχει μελετηθεί περισσότερο σε ορισμένες όμως περιπτώσεις λόγω της αύξησης του ορίου ζωής , τα ηλικιωμένα άτομα είναι πιθανόν να αντιμετωπίσουν την απώλεια ενός παιδιού τους ή ενός γονέα με πολύ έντονες συνέπειες για την υγεία τους και την ποιότητα της ζωής τους. Με βάση τα στοιχεία που προκύπτουν από έρευνα που έγινε στην Αμερική, διάρκειας 2 ετών σε άτομα ηλικίας 50-70 ετών που έχασαν κάποιο σημαντικό άτομο, ο θάνατος ενός ατόμου , γονέα, συντρόφου, παιδιού ή αδερφού αυξάνει τον κίνδυνο νοσηλείας για το άτομο της οικογένειας που επιβιώνει . Ο κίνδυνος είναι μικρός (2%) αλλά είναι ανεξάρτητος από παράγοντες όπως η ηλικία , το φύλο ή κατάσταση της υγείας . Οι περισσότερο ηλικιωμένοι που χηρεύουν έχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης κατάθλιψης καθώς και διαταραχών άγχους ενώ το συναίσθμα της θλιψης για την απώλεια του συντρόφουν μπορεί να επιμήνει έως και για 2,5 χρόνια.  Μία έρευνα του 2017 μελέτησε την επίδραση της μακροχρόνιας θλίψης στο νευροενδοκρινικό σύστημα. Η έρευνα περιελάμβανε 2084 άτομα ηλικίας μεγαλύτερης από 55 ετών. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι συμμετέχοντες με έντονη θλίψη είχαν χαμηλά επίπεδα κορτιζόλης χαρακτηριστικό της χρόνιας αντίδραση στο στρες . Επίσης η διαταραχή πανικου που σχετίζεται με το πενθος μπορεί να είναι έντονη αναμεσα σε άτομα που παρουσιάζουν συνθετο επιμονο πένθος και να συνεισφαιρει στη λειτουργική ανικαντοτητα και την αύξηση των επιπεδων αγχους . Η χηρεία επίσης έχει αναγνωριστεί ως παράγοντας κινδύνου για την εμφάνιση γνωστικής εξασθένισης σε ηλικιωμένους, με αυτό συμφωνούν και τα ευρήματα από μια διαχρονική έρευνα που συμπεριλάμβανε 6766 άτομα άνω των 50ετών. Έρευνες  επίσης έχουν δείξει ότι η απώλεια του συζύγου ενδέχεται να επηρεάσει σημαντικά την ταυτότητα του ατόμου μετά την περίοδο μακράς θλίψης.

Παράγοντες κινδύνου

Το αίσθημα μοναξιάς στους ηλικιωμένους είναι ιδιαίτερα έντονο σε όσους έχουν χάσει τους συντρόφους τους . Δεν είναι σπάνιο το φαινόμενο το άτομο που χάνει ένα αγαπημένου του πρόσωπο να πραγματοποιεί αλλαγές στο τρόπο ζωής που σχετίζονται με την υγεία. Η πιθανότερη αλλαγή εις βάρος της υγείας κατά τη διαδικασία πένθους είναι ή ελλιπής διατροφή , ή η ακούσια απώλεια βάρους , ακολουθούν οι διαταραχές στην ποιότητα του ύπνου και την αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ. Η ηλικία είναι ένας ακόμα παράγοντας που επηρεάζει τις αντιδράσεις στην χηρεία. Έχει αποδειχθεί ότι τα άτομα που χηρεύουν σε μικρότερη ηλικία υποφέρουν περισσότερο από την απώλεια συμπεριλαμβανομένης της επιδείνωσης της υγείας της εμφάνισης ψυχοπαθολογιάς και των υψηλότερων ποσοστών θνησιμότητας. Δύσκολες συναισθηματικές αντιδράσεις ενδέχεται να ακολουθήσουν το θάνατο ενός συζύγου λόγω μακροχρόνιας ασθένειας όπως καρκίνος , Αλτσχάιμερ, οι οποίες περιλαμβάνουν αξιοσημείωτη φυσική και πνευματική επιδείνωση και επιβαρύνουν σημαντικά τους φροντιστές.

Προστατευτικοί παράγοντες

Η εμφάνιση τελικά ψυχοπαθολογίας στο άτομο που πενθεί θα εξαρτηθεί από τη συνύπαρξη ενός αριθμού προστατευτικών παραγόντων. Κάποιοι από αυτούς έχουν να κάνουν με την προσωπικότητα του ατόμου που θρηνεί, την κοσμοθεωρία του, τη θρησκευτικότητα και την υποστήριξη από το περιβάλλον. Υποστήριξη από το ιατρικό προσωπικό δεν φαίνεται να βοηθά στη μείωση του άγχους και της κατάθλιψης από το πένθος, αντίθετα θετικά αποτελέσματα φαίνεται ότι υπάρχουν από την ύπαρξη υποστηρικτικής ομάδας. Η ψυχοεκπαιδευση των φροντιστών ενδέχεται να έχει σημαντικά οφέλη στη μείωση των συμπτωμάτων της έντονης σύνθετης θλίψης στους πενθούντες.