Αρχείο κατηγορίας ΕΥΔΑΙΜΟΝΙΑ

Ευδαιμονία, αρμονία μέσα απο την σύγκρουση

Photo by Pixabay on Pexels.com

Η Ευδαιμονία είναι μία έννοια που απασχόλησε πολύ τους περισσότερους σημαντικούς στοχαστές της αρχαιότητας. Στην ομηρική εποχή έβλεπα την ψυχική ισορροπία και την ευδαιμονία ως αποτέλεσμα της θεϊκής εύνοιας και της αριστοκρατικής καταγωγής. Ευδαίμονας στον ‘Όμηρο είναι αυτός που έχει εξωτερική ομορφιά και δύναμη του σώματος και κατέχει αγαθά.

Οκτώ αιώνες μετά, κατά τον τον 5ο αιώνα πχ αυτό έχει αλλάξει και Ευδαιμονία είναι η ικανότητα συνειδητής, ενάρετης, ηθικής βούλησης επιλογής και δράσης του ίδιου του ανθρώπου.

Η πορεία αυτή πέρασε από πολλά στάδια. Από τη μυστηριακή σκέψη των Ορφικών στους  σοφούς της αρχαιότητας. Ο Θαλής ο Μιλήσιος  θεωρούσε ότι η Ευδαιμονία χρειάζεται ένα υγιές σώμα, ένα εφευρετικό μυαλό και κλίση προς τη μόρφωση. Μια περιγραφή αρκετά ενεργητική που δίνει στον άνθρωπο την ευθύνη να την αναζητήσει.

Ο Σόλων  ο Αθηναίος από την άλλη έβλεπε την ευδαιμονία πέρα από τα όρια της ζωής. Θεωρεί Ευδαίμον αυτόν που έχει «μία αγαθή ζωή και έναν ευτυχή θάνατο», εισάγοντας κατά κάποιον τρόπο την νοηματοδότηση και τη ζωή με νόημα και αξίες ως απαραίτητα στοιχεία της ευδαιμονίας.

Ο Πυθαγόρας είδε στην Ευδαιμονία την αρμονία των δυνάμεων της ψυχής. Μιλώντας για δυνάμεις της ψυχής εννοούσε την νόηση, την φαντασία, την αίσθηση, τη νόηση που κινεί το σώμα και την επιθυμία για το ωραίο και καλό. Ενώ ως αρμονία έβλεπε την ύπαρξη συμμετρίας μεταξύ υλικού και πνευματικού στοιχείου . Για τους πυθαγόρειους ή Ευδαιμονία ήταν ο υπέρτατος στόχος της ζωής , μία κατάσταση ψυχικής υγείας. «Μην ψάχνεις αλλού την Ευδαιμονία, είναι μέσα σου»

Η αρμονία είναι η λέξη που σχετίζεται με την Ευδαιμονία και στον Ηράκλειτο με έναν κάπως διαφορετικό τρόπο καθώς για τον σκοτεινό φιλόσοφο ή αρμονία δεν είναι παρά αποτέλεσμα της σύγκρουσης – έριδας μεταξύ των αντιθέτων. Η έρις , η σύγκρουση συμβαίνει μεταξύ των μερών της ψυχής του λογικού από τη μία πλευρά και του θυμικού συναισθηματικού από την άλλη. «Πάντα κατ’ έριν γίγνεσθαι»

Αφήνοντας για λίγο τους φιλοσόφους συναντάμε στην Κάτω Ιταλία των Αλκμαίο, διάσημο γιατρό ο οποίος πίστευε ότι οι άνθρωποι δεν μπορούν να κερδίσουν την αθανασία όμως είναι σε θέση να δημιουργήσουν μια κατάσταση ευδαιμονίας όσο ζου. Για αυτόν η Ευδαιμονία είχε δύο συστατικά τις σωματικές και τις πνευματικές δυνάμεις οι οποίες όμως θα πρέπει να είναι στη ίδια αναλογία και να μην υπερισχύει η μία της άλλης γιατί στην περίπτωση αυτή δημιουργείται ασθένεια. Η καλή υγεία λοιπόν, σωματική και ψυχική ήταν άμεσα συνδεδεμένη με την Ευδαιμονία. Η ισορροπία κάνει την εμφάνιση της και εδώ με κάποιον τρόπο

Στην Σικελία τώρα, χρόνια μετά τον Ηράκλειτο ο Εμπεδοκλής έχει μία παρόμοια ιδέα. Μόνο που αυτός ονομάζει της αντίθετες δυνάμεις Φιλότητα (Αγάπη) και Νείκος ( εχθρότητα), Η φιλότητα είναι η ενοποιητική δύναμη που εξασφαλίζει την αρμονία- ισορροπία.

Για τους σοφιστές η ψυχική υγεία συνδέεται με την Αλυπίαν , την έλλειψη λύπης και την αταραξία της ψυχής. Για αυτούς το περιεχόμενο της Ευδαιμονίας είναι διαφορετικό για κάθε άνθρωπο σε κάθε διαφορετική στιγμή . Έτσι ο άνθρωπος είναι αυτός που ορίζει τι είναι ευδαιμονία για αυτόν. Οι σοφιστές συνέδεσαν την Ευδαιμονία με την απόλαυση των υλικών αγαθών και την άνετη ζωή. Για αυτούς η Ευδαιμονία συνδέεται με το συμβιβασμό του ανθρώπου στην πραγματικότητα . Επίσης θεωρούσαν ότι ο νους είναι αυτός που καθοδηγεί το σώμα στην υγεία ή την ασθένεια, έτσι ο τρόπος σκέψης που δεν αντανακλά την πραγματικότητα είναι αιτία της διαταραχής της ψυχής

Βλέπουμε πως η ισορροπία και η αρμονία έχουν κυρίαρχη θέση στην περιγραφή της Ευδαιμονίας αλλά δεν εξαντλείται εκεί. Η ζωή με αρχές και νόημα έχει σημαντική θέση,

Eυδαιμονία τότε και τώρα

Στην αρχαιότητα ο όρο Ευδαιμονία αναφερόταν σε αυτόν που έχει την εύνοια του Δαίμονα. Ο Δαίμονας αυτός ήταν μια καλή θεότητα αλλά όπως αναφέρει και ο Ηράκλητος αντιπροσώπευε χαρακτήρα του ανθρώπου.

Ετσι η ευδαιμονία συνδεόταν στενά με την ψυχική ισορροπία και την ψυχική υγεία. Βασιζόταν στην εσωτερική ισορροπία και γαλήνη και όχι σε εξωτερικά ή άλλα αγαθά.

Είναι διαφορετική από την ευτυχία γιατί δεν εξαρτάται από την τύχη αλλά από τη βούληση του κέθε ατόμου να εφαρμόσει όσα χρειάζονται για να φτάσει στην Ευδαιμονία

Η τύχη πέρα από τις συμπτώσεις

Photo by lil artsy on Pexels.com

Συχνά θεωρούμε την τύχη κάτι τυχαίο και ανεξέλεγκτο, ένα παιχνίδι της μοίρας που ευνοεί κάποιους και αδικεί άλλους. Πιστεύουμε ότι ορισμένοι άνθρωποι γεννιούνται «τυχεροί», ενώ άλλοι καταδικασμένοι στην ατυχία. Ωστόσο, κατά τη γνώμη μου, η τύχη δεν είναι μόνο αποτέλεσμα συγκυριών, αλλά σε μεγάλο βαθμό συνδέεται με τη στάση ζωής και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε όσα μας συμβαίνουν.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα που μας προβληματίζει είναι η ιστορία του Τσουτόμου Γιαμαγκούτσι. Βρέθηκε στη Χιροσίμα τη στιγμή που έπεσε η πρώτη ατομική βόμβα και, λίγες ημέρες αργότερα, στο Ναγκασάκι όταν έπεσε η δεύτερη. Θα μπορούσε κανείς εύκολα να τον χαρακτηρίσει τον πιο άτυχο άνθρωπο στον κόσμο. Κι όμως, ο Γιαμαγκούτσι επέζησε και από τις δύο καταστροφές και έζησε μια μακρά ζωή, αφιερωμένη στην υπεράσπιση της ειρήνης. Το παράδειγμά του δείχνει ότι η τύχη δεν ταυτίζεται πάντα με την απουσία δυσκολιών, αλλά συχνά με την ικανότητα του ανθρώπου να αντέχει, να προσαρμόζεται και να δίνει νόημα ακόμη και στις πιο σκληρές εμπειρίες.

Οι άνθρωποι που θεωρούνται «τυχεροί» δεν είναι απαραίτητα εκείνοι που δεν αντιμετωπίζουν προβλήματα, αλλά εκείνοι που δεν αφήνουν τις δυσκολίες να τους καθηλώσουν. Διατηρούν μια αισιόδοξη στάση, είναι πιο ανοιχτοί στις ευκαιρίες και τολμούν να δοκιμάζουν νέους δρόμους. Έτσι, αυξάνουν τις πιθανότητες να τους συμβεί κάτι θετικό. Αντίθετα, η απαισιοδοξία και ο φόβος συχνά οδηγούν σε αδράνεια και τελικά σε αυτοεπιβεβαιούμενη ατυχία.

Ακόμη και όταν η ζωή φέρνει ανατροπές, όπως στην περίπτωση του Γιαμαγκούτσι, η στάση απέναντι στα γεγονότα παίζει καθοριστικό ρόλο. Η μετατροπή μιας αρνητικής εμπειρίας σε αφορμή για δράση ή μάθηση είναι στοιχείο που συναντάται συχνά στους ανθρώπους που χαρακτηρίζουμε «τυχερούς».

Συμπερασματικά, η τύχη δεν είναι απλώς μια τυχαία εύνοια της μοίρας. Είναι το αποτέλεσμα της οπτικής μας, των επιλογών μας και της επιμονής μας. Το παράδειγμα του Τσουτόμου Γιαμαγκούτσι μας υπενθυμίζει ότι ακόμη και μέσα στις πιο αντίξοες συνθήκες, ο άνθρωπος μπορεί να βρει τη δύναμη να συνεχίσει και, τελικά, να θεωρηθεί «τυχερός» όχι για όσα απέφυγε, αλλά για όσα κατάφερε να ξεπεράσει.

Αναφορές

Tsutomu Yamaguchi (16 March 1916 – 4 January 2010) on Wikipedia

Wiseman, R. John (2004). The Luck Factor: Change Your Luck – and Change Your Life. 215 pages.

Day, L., & Maltby, J. (2003). Belief in Good Luck and psychological well-being: The mediating role of optimism and irrational beliefs. *The Journal of Psychology, 137*(1), 99-110.

Ikigai: μια αγνωστη λέξη όχι και τόσο άγνωστη…

Photo by Vandana Vankhede on Pexels.com

Το Ikigai (προφέρεται: ee-key-guy) είναι μια ιαπωνική έννοια που συνδυάζει τους όρους iki, που σημαίνει «ζωντανός» ή «ζωή», και gai, που σημαίνει «όφελος» ή «αξία». Όταν συνδυάζονται, αυτοί οι όροι σημαίνουν αυτό που δίνει αξία, νόημα ή σκοπό στη ζωή σας. Το Ikigai είναι παρόμοιο με τον γαλλικό όρο «raison d’être», που σημαίνει «λόγος ύπαρξης»

Η έννοια του ikigai λέγεται ότι έχει εξελιχθεί από τις βασικές αρχές υγείας και ευεξίας της παραδοσιακής ιαπωνικής ιατρικής. Αυτή η ιατρική παράδοση υποστηρίζει ότι η σωματική ευεξία επηρεάζεται από την ψυχο-συναισθηματική υγεία και την αίσθηση του σκοπού στη ζωή ενός ατόμου.

Η Ιαπωνέζα ψυχολόγος Michiko Kumano (2017) έχει πει ότι το ikigai είναι μια κατάσταση ευεξίας που προκύπτει από την αφοσίωση σε δραστηριότητες που κάποιος απολαμβάνει, οι οποίες του φέρνουν και μια αίσθηση πληρότητας.

Η Michiko διακρίνει περαιτέρω το ikigai από την προσωρινή ευχαρίστηση (ηδονή, με την αρχαία ελληνική έννοια) και το συνδέει με την ευδαιμονία – την αρχαία ελληνική αντίληψη μιας καλοζωισμένης ζωής, που οδηγεί στην υψηλότερη και πιο διαρκή μορφή ευτυχίας.

Το ikigai συνδέεται επίσης με την έμφαση της Γνωσιακής-Συμπεριφορικής Θεραπείας στην αναζήτηση δραστηριοτήτων που παράγουν ευχαρίστηση και αίσθηση κυριαρχίας, ειδικά ως τρόπο για την ανακούφιση της καταθλιπτικής διαταραχής.

Ο Ken Mogi, νευροεπιστήμονας και συγγραφέας του βιβλίου «Awakening Your Ikigai» (2018, σελ. 3), λέει ότι το ikigai είναι μια αρχαία και οικεία έννοια για τους Ιάπωνες, η οποία μπορεί να μεταφραστεί απλά ως «ένας λόγος να σηκωθείς το πρωί» ή, πιο ποιητικά, ως «ξυπνώντας στη χαρά».

Το ikigai φαίνεται επίσης να σχετίζεται με την έννοια της ροής (flow), όπως περιγράφεται στο έργο του Ούγγρου-Αμερικανού ψυχολόγου Mihaly Csikszentmihalyi. Για τον Csikszentmihalyi, η ροή συμβαίνει όταν βρίσκεσαι στη «ζώνη σου», όπως λένε συχνά για τους αθλητές υψηλών επιδόσεων.

Η ροή είναι μια σειρά από «καλύτερες στιγμές» ή στιγμές όπου είμαστε στο καλύτερό μας. Αυτές οι καλύτερες στιγμές «συνήθως εμφανίζονται όταν το σώμα ή το μυαλό ενός ατόμου τεντώνεται στα όριά του, σε μια εθελοντική προσπάθεια να καταφέρει κάτι δύσκολο και αξίας» (Csikszentmihalyi, 1990).

Μπορούμε να πούμε ότι η ροή συμβαίνει όταν κάνεις συνεχώς κάτι που αγαπάς και στο οποίο είσαι καλός, με την πιθανή πρόσθετη ικανοποίηση ότι προσφέρεις αξία στις ζωές των άλλων. Σε μια τέτοια περίπτωση, η ροή μπορεί να θεωρηθεί ότι εναρμονίζεται με το ikigai σου, ή τις δραστηριότητες που δίνουν νόημα και σκοπό στη ζωή σου.

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι το ikigai δεν αναφέρεται συνήθως μόνο στον προσωπικό σκοπό και την πληρότητα στη ζωή κάποιου, χωρίς να λαμβάνει υπόψη τους άλλους ή την ευρύτερη κοινωνία.

Παρόλο που έχει υποστεί κάποιες ιστορικές μεταβολές στη σημασία του, το ikigai συνήθως αναφέρεται τόσο ως μια προσωπική αναζήτηση όσο και ως κάτι που ωφελεί τους άλλους. Στο τέλος, το ikigai φέρνει νόημα, σκοπό και πληρότητα στη ζωή σου, ενώ ταυτόχρονα συμβάλλει στο καλό των άλλων.

Επιπλέον, λέγεται ότι όλοι έχουν ένα ikigai – τη συγκεκριμένη τομή του πάθους, του ταλέντου και της δυνατότητας να ωφελήσουν τους άλλους. Είναι απλώς θέμα να το βρεις. Το ταξίδι προς το ikigai μπορεί να απαιτεί χρόνο, βαθιά αυτοανάκριση και προσπάθεια, αλλά είναι ένα ταξίδι που όλοι μπορούμε να κάνουμε.

Πηγή : https://positivepsychology.com/